Türk Islam Devletlerinde Kültür ve Uygarlık

Detaylar

TÜRK ISLAM DEVLETLERINDE KÜLTÜR VE MEDENIYET
Islamiyetten önce Türkler yüksek bir kültüre sahipti.
Islamiyetin kabulü ile Islam kültürününde karışması ile Türk Islam kültürü doğdu.
Devlet yönetimi,ordu,sanat,sosyal hayattaki değişiklikler duruma göre oldu.
Özel hukuk,dil,yazı gibi alanlarda Arap Fars kültürünün etkisinde kalındı.
Özellikle Abbasi ve Samanoğullarından etkilenerek devlet teşkilatlanmasına gidildi.

DEVLET YÖNETIMI
Tulunoğulları ve Ihşitlerde devlet teşkilatı hemen hemen Abbasilerle aynı idi.
Tulunoğullarında vezirlik makamı yoktu bunun yerine naiplik makamı vardı.
Ihşitlerde ise vezirlik makamı vardı.
Bu iki devlette de saray ile sultanın arasındaki irtibatı Hacipler sağlardı.
Karahanlılarda devletin başındakilere Arslan Buğra Kadir Han Iliğ sıfatları verilirdi.
Bu devlette ve diğer Türk devletlerinde Kut anlayışı devam etmiştir.
Kut inanışına göre ülke hanedanın ortak malı sayılırdı .
Buda taht kavgalarını ve ülkenin bölünmesini gündeme getirirdi.
Bu inanış Moğollarda geçmiştir.
Hunlardan başlamak üzere Osmanlıya kadar bütün Türk devletlerinde hanedan mensupları ülke içerisinde yönetici olarak görevlendirilmişlerdir.
Bu durum bu kişilerin devlet yönetiminde tecrübe kazanmalarına sağlamıştır.
Karahanlılar ikili hanlık sistemini uygulamışlardır.
Büyük han doğuda oturur orayı idare ederdi.
Batıda oturan ise doğuya bağlı olarak burayı idare ederdi.
Bu ikili sistem fetihlerin yapılmasını kolaylaştırırdı.
Karahanlılarda saraya Kapu-Karşı denilirdi.
Bazen de saraya ve başkente Ordu denilmiştir.
Hakanla saray arasındaki irtibatı Tayangu denilen ulu Hacipler sağlardı.
Karahanlılarda hatunlarda devlet yönetiminde etkili idiler.
Merkez ve taşra teşkilatlarını hükümet işlerinin başında Yuğruş denilen vezirler vardı.
Vezir divanın başı idi bu divana divanı saltanat denirdi.
Ayrıca istifa-mali,arız-askeri,tuğra inşa-iç dış yazışmalar,işraf idari mali adli işliri denetleyen divanlar vardı.
Yargı işlerine Yarganlar bakarken Islam la birlikte Kadılar bunların yerine geçti.
Şehir ve kasabalarda Imga-selçuklularda Amil,vali yönetirdi.
Eyaletlerin başında ise Tigin-Şehzadeler bulunurdu.
Şehirlerde belediye işlerine Muhtesipler bakarlardı.
Gaznelilerde sultan mutlak hakimdir.
Yasama yürütme yargının başı sultandır.
Saray teşkilatı diğer Türk devletleri ile aynıdır.
Gaznelilerde farklı olarak sultanın mali işlerini bakan divan-ı vekalet atlı bir divan vardı.
Selçuklularda da devlet yapısı aynı idi.
Kut anlayışı devam etmekte olup devlet meseleleri kurultayda görüşülürdü.
Hükümdardan sonra vezirler gelirdi.
Melikler ise atabeylerle beraber eyaletlerin başlarına gönderilirdi.
Selçuklular Gazneli Abbasi Karahanlı Samanoğullarndan etkilenmiş Harzemşahları etkilemişlerdir.
Selçuklularda eyaletleri valiler yönetirdi.
Ayrıca sahibüs şurta (emniyet müdürü) reis kadı gibi görevlilerde bulunurdu.
Bu devletlerimizin tamamında Şeri ve örfi hukuk kullanılmıştır.
Mahkeme kararları da bu iki hukuka göre verilirdi.
Şeri mahkemelerde kadılar örfi mahkemelerde emirül dad (adalet bakanı ) görev yapardı.
Askeri yargılara kadı askerler bakardı.
Ağır suçların temyizine sultanın başkanlığındaki mahkeme bakardı.
Sultanların sultan olabilmesi için bazı alametleri olması lazımdı.
Bunlar
Adına para bastırma
Hutbe okutma
Unvan ve lakaplar
Hilat(şeref elbisesi)
Çetr (şemsiye tuğ sancak)
Kapısında növbet (bando) vurulması gibi
Anadolu Selçuklularında has ve dirlik arazilerin kaydını tutan Pervanecilik adlı bir makam vardı.
Türk Islam devletlerinde devlet yönetim tablosu şu şekilde idi.

SULTAN
                                                                             
SARAY         YASAMA         YÜRÜTME            ORDU        YARGI
TEŞKILATI          FERMAN                                                     ADLIYE

BÜYÜK DIVAN

VEZIRLER

DIVANLAR
                           
ARZ      TUĞRA-INŞA        ISTIFA                IŞRAF
(ASKERI)    (YAZIŞMALAR)        (MALI)               (TEFTIŞ)   

TAŞRA TEŞKILATI                                                           

EYALETLER

MELIK

ŞAHNE
AMIL            VALI
AMIT

MUHTESIP(BELEDIYE BAŞKANI)

KADI
ORDU
Karahanlıların ordusuna bakıldığında orduyu Sü adlı komutanlar idare ederdi ORDU
Saray muhafızları
Hassa-kapıkulu ordusu
Şehzade ve valilerin ordusu
Bağlı Türk boylarının askerleri.
Gazneliler
Gülamlar (savaş esirlerinden oluşan askerler9
Hassa ordusu (Türk boylarından toplanan askerler)
Eyalet askerleri
Üçretli askerler
Gönüllüler
Ordunun dizilişinde onlu sistem hakimdi.
Kullanınlan silahlar o çağa uygun silahlardı.
Memlüklülerde Kıpçak ve Çerkez köleler orduda kullanılırdı.
Selçuklular orduda ikta sistemini kullanırlardı.
Anadolu Selçuklularında donanma askerleri de mevcuttu.
Denize kıyısı olan devletlerde donanma askerleri bulunmakta idi.
Selçuklularda ve Anadolu Selçuklularında askeri sistem şu şekilde idi.


SULTANIN ÖZEL KUVVETLERI ORDU     TÜRKMEN BOYLARININ             BAĞLI DEV
                                                                                            ASKERLERI                         
SARAY            HASSA                              
KÖLELERI        ASKERLERI                           
                                                 
EYALET         IKTA                              EMIRÜS SAVAHIL
ASKERLERI     ASKERLERI                      REISÜL BAHR

DIN VE INANIŞ
Türkler Islam dininin vecibelerini yerine getirmekle kalmamış onu yaymaya da çalışmışlardır.
Cihat denilen bu olayın bin yıl bayraktarlığını yapmışlardır.
Islam’ın yayılmasını sadece fetihnen değil ilmi çalışmalarla ilim merkezleriyle de gayret göstermişlerdir.
Afganistan Pakistan gibi yerlere Islamı götürmüşlerdir.
Türk Islam devletlerinde genelde Sünni akaid mezhep olarak ta Hanefi ön plana çıkmıştır.
Tasavvufta ise Imam-ı Gazeli etkili olmuştur.
Tarikat olarak Kadiri Kubrevilik Ekberilik Yesevilik yaygındı.

SOSYAL VE IKTISADI HAYAT

Ota Asya da ki Türk devletlerinde olduğu gibi Türk Islam devletlerinde de sınıf yoktu.
Yöneticiler halkın yaşantısına doğrudan müdahale etmezlerdi.
Sadece halka örnek olmaya çalışırlardı.
Devlet memurlukları genelde irsi idi.
Toplumdaki zenginler din adamları toplum üzerinde nüfuz sahibiydiler.
Şehirlerde yöneticiler esnaf tüccar zanaatkar vb. yaşardı.
Esnaf ve zanaatkârlar her bölüm kendi arasında loncalar oluşturmuştu.
Bunların şehir yaşantısında ve ekonominin gidişatında önemli rolleri vardı.
Iktisadi hayatın düzenlenmesinde büyük rol oynamışlardır.
Ayrıca loncalar mesleki eğitimde vermişlerdir.
Köylerde ise tarım ve hayvancılıkla uğraşanlar yaşardı.
Ayrıca göçebe yaşıyanlarda vardı ve hayvancılık yaparlardı.
Ev bahçe ağıl gibi yerler özel mülkiyetti.
Bunun dışında ülke arazisinin tamamı sultana aitti.
Arazi işlenmek üzere tamamı köylüye dağıtılırdı.
Köylü bu toprağı işlediği müddetçe kendisine ait olup miras bıraka bilirdi.
Has arazi geliri doğrudan hazineye giden
Haraci arazi gayrimüslimlerde olup geliri hazineye giden arazi
Vakıf arazi geliri sosyal tesislere ayrılan
Ikta arazi geliri ordu mensuplarına ayrılan
Ikta sahibi bu geliri toplar belli orada asker beslerdi.
Bu sistemde usulsüzlük yapanların ekip biçmeyenlerin ellerinden topraklar alınırdı.
Ilk Türk Islam devletlerinin konumlarından dolayı ticarette gelişmişti.
Ipek ve Baharat yollarını kontrol altına almaya çalışmışlardır.
Karahanlılar kervansarayların (ribat) ilk örneklerini vermişlerdir.
Büyük Selçuklu bilhassa Anadolu Selçuklu ticarete çok önem vermiştir.
Bu devletler ticareti canlandırmak için
Kervansaraylar yaptırılmış buralarda üç gün yeme içme ücretsiz verilmiş
Sınırdan geçen kervanlardan düşük gümrük alınmış
Yolların emniyeti sağlanmış
Bir kervan saldırıya uğrasa mallarının bedeli ödenmiş
Bazı ticaretçi  devletlere imtiyazlar verilmiş
Bu devletlerimizde Dokumacılık Dericilik Çinicilik Bakırcılık Demircilik vb. sanayide gelişmişti.

DIL EDEBIYAT
Türk Islam devletlerinde yazılı edebiyat ön plandadır.
Sözlü edebiyatta devam etmiş ve örneklerine bakıldığında
Satuk Buğra Han destanı
Cengizname
Danişment gazi destanı
Battal gazi destanı
Yazılı edebiyatın ilk örnekleri ise
Kaşkarlı Mahmudun Divan-ı Lugat-ı Türk
Yüknekli Edip Ahmet in Atabetül Hakayık
Yusuf Has Hacibin Kutatgu Bilig
Hoca Ahmet Yesevinin Divanı Hikmet i
Karahanlılar Türk Islam medeniyetini başlatmaları dolayısıyla Türk Islam edebiyatınıda başlatan devlettir.
Gaznelilerinde bunda payı vardı.
Karahanlıların resmi dilleri Türkçe olup Uygur alfabesi kullanmışlardı.
Gaznelilerde ise resmi dil Arapça olup edebiyat dilleri Farsça sarayda orduda Türkçe konuşulmuştur.
Selçuklularda Gazneliler gibi idi.
Anadolu beyliklerinden Karamanoğullarının resmi dili Türkçe idi.
Ayrıca Memlük devletide resmi dil olarak Türkçe kullanmıştır ve Türkçe yi Mısır da yaymak için gayret sarf etmiştir.
Anadolu Selçukluları döneminde edebiyatımızda halk tasavvuf ve divan edebiyatı gibi üç bölüm vardı


BILIM SANAT EĞITIM
Bu devletlerimizde ilim Islam i ve müspet olmak üzere ilim iki kolda gelişmiştir.
Türk Islam devletlerinde müspet ilimler Farabi ile başlar.
Ihsan-ül Ulüm (ilimlerin tasnifi) adlı kitabı ile ilimleri ilk defa Farabi tasnif etmiştir.
Kendisi ayrıca matematik fizik astronomi mantık psikoloji siyaset vb.dallarda 160 yakın eser vermiştir.
Ihsan-ül Ulüm Latinciye çevrilmiş ve Avrupa daki benzerlerine örnek olmuştur.
Ibni Sina tıp mantık fizik tabiat ilimleri din felsefesi dallarında 220 eser vermiştir.
Her iki alimin eserlerinden bazıları batı medeniyetinde büyük tesirler uyandırmış,17yykadar ders kitabı olarak okutulmuştur.
Abdullah El Barani trigonometrinin kurucusu olarak nitelendirilir.
Ibn-i Türk El Celi matematikte doğunun temsilcisi sayılır.
Yine matematik ve geometride El Buruni dilde Ismail Cevheri yi unutmamak lazım gelir.
Ömer Hayyam Ebul Muzaffer Isfizari,Ibni Necibul Vasıti gibi alimler Melikşah ın emriyle Tarihi Meliki Takvimi Melikşah  veya Takvimi Celali dediğimiz takvimi yapmışlardır.
Harzemşahlar zamanındaki Zamahşeri  ve edebiyat tarihçisi Ibnül Esir ide saymak lazımdır.


EĞITIM
Daha önceki dağınık haldeki eğitimi batı Karahanlı sultanı Tamgaç Buğra Han toparlayıp bir programa bağlamıştır.
Bu devletlerimizde eğitimin geliri tamamen vakıf sistemine bağlıdır.
Karahanlılar Semerkanta kurdukları medreselerde hem yatılı hem de burslu öğrenciler okutmuşlar ve bunu ilk başlatan devlet olmuşlardır.
Bu medreselere sultan dahi karışamaz ve bir nevi özerk hareket ederlerdi.
Selçuklularda aynı sistemi devam ettirmişlerdir.
Bu devlet her ile bir medrese yaptırmıştır.
Nizam ül Mülk ün yaptırdığı Nizamiye medreseleri ise dünyanın ilk teşkilatlı üniversiteleri sayılır.
Bu medreselerde dini ilimler dışında diğer ilimlerde okutulurdu.
Karahanlıların başlattığı Bimaristanı (darüşşifa) Selçuklularda devam ettirmiştir.
Bunlar sadece hasta tedavi eden yerler değil doktor yetiştiren kurumlarda olmuşlardır.
Bu hastanelerde müzik kullanarak tedavi yöntemleri de uygulanmıştır.


SANAT
Bu devletlerimizde sanatın gelişmesinde
Bölgenin yerli kültürü
O coğrafyanın iklim şartları
Türkün kendi kültürü etkili olmuştur.
Cami saray han kervansaray kümbet vs. bir sürü eser yapılmış ve bir çoğu günümüze kadar gelmiştir.
Kuyumculuk,bakırcılık,halıcılık gibi ince sanatlarda ilerlemeler olmuştur.
Yazı sanatı,oymacılık,kakmacılık.vs.dallarıda unutmamak lazımdır
Resim ve heykel haram sayıldığından sınırlı ilerlemeler yaşanmıştır. 

Ayrıca Bakınız

Anadolu Türk Beylikleri Haritaları

2. Türk Beylikleri Dönemi Haritası

Anadolu Türk Beylikleri Büyük Boyutlu Haritası

Türkiye Selçukluları Haritası 1077-1308

Tarih Konular

Tarih Konular

Türk Tarihi Kronolojisi Türk Devletlerinin Kuruluş ve YıkılışTarihleri

7.Sınıf Sosyal Bilgiler Konuları

7. Sınıf Sosyal Bilgiler Ders Notları SBS Hazırlık Tüm Konular

Coğrafi Haritalar

Tarih Haritaları

lk Müslüman Türk Devletler Haritaları

Karahanlılar (840-1212) ve Harzemşahlar (1097-1231) Haritası

Büyük Selçuklular Haritası

ilk Müslüman Türk Devletleri

OnIki Hayvanlı Türk Takvimi

islamiyetten Önceki Türk Devletleri

islamiyetten Önceki Türk Devletleri

Göktürk Haritası

Iskit Medeniyeti (Sakalar) Haritası

Asya Hunları Avrupa Hunları Haritaları

Orta Asya Türk Göçleri

Asya ve Avrupa'da Hun Türk Imparatorlukları

Türklerin Anayurdu ve Göçler Haritası

Osmanlı imparatorluğu Haritaları

Islamiyetten Önce Asya Haritası

Köktürk Kağanlığı Haritası

Uygur Devleti Haritası

islam Tarihi Haritaları

Büyük Selçuklular Haritası

Gazneliler Haritası 963-1187


Yorum ekle


Güvenlik kodu
Yenile

   
   

Üye Girişi  

   
   
   

Tüm hakları saklıdır. Site Adı Açıkca  belirtilerek , ve yazıya link verilerek bir bölümünden alıntı yapılabilir. Yazının izinsiz tamamen kopyalanması durumunda hukuki işlem yapılacaktır. Detaylı Bilgi için Kullanım ve Gizlilik Sözleşmesine Bakınız.Telif Hakkı olan mataryel bildirliği an yayından kaldırılacaktır.

Copyright © 2009 aygunhoca.com

 

© aygunhoca.com