Osmanlı Devletinde Rütbe ve Ünvanlar

aygunhoca tarafından yazıldı. Aktif .

 

Osmanlı Devletinde Rütbe ve Ünvanlar

"A"

ADLI : "Adil". II. Bayezid, III. Mehmed ve II. Mahmuda verilmiştir.

AĞA : "Komutan". Ordudaki kıdemli görevlilere, Yeniçeri ağası ve Kızlar ağası gibi saray korumalarına verilmiştir.

AHRETLIK : "Manevi evlat". Dürrüşehvara verilmiştir.

AK BAŞLI : "Ak başlıklı". Aktimura verilmiştir.

ALP : "Kahraman asker". Daha çok ilk dönemde kullanılmakla beraber kabilevi yapılanma sona erdiği dönemde de aygunhoca.com kullanılmaya devam edilmiştir.

AMCAZADE : Amca çocuğu.

ARSLAN : "Arslan veya Arslan yürekli".

AVCI : IV. Mehmede verilmiştir. Hayatındaki en önde gelen uğraşısı idi. Edirne civarında kendisini bu iptilaya kaptırmıştı.

 

"B"

BAHIR : "Denizci"

BAHTI : "Talihli". I. Ahmede verilmiş ve onun tarafından şiirlerinde maslah olarak kullanılmıştır.

BAŞ :"Lider", "Başkan". Baş-Çuhadar" veya "Kapıcı-başı" gibi genellikle diğer ünvanlarla beraber kullanılmıştır.

BEDROS : "Kurnaz". Genel bir Ermeni adıdır ve güya II. Abdülhamidin yüz hatları itibariyle Ermenilere benzediğini ima için ona verilmiştir. Wittlinin anlattığı bir hikayeye göre, Abdülhamidin babası I. Abdülmecid değil, Abdülhamidin annesiyle gizli aşk hayatı yaşamayı başaran bir Ermenidir. Abdülhamidin annesi Trimüjganın muhtemelen Ermeni olması daha kolay anlaşılır bir açıklamadır.

BEY : "Efendi", "Şehzade". Zamanla bu ünvan değerini kaybetti ve daha ziyade Ingilizcedeki esquire gibi nezaket ünvanı haline geldi.

BEYCEĞIZ : "Küçük Şehzade"

BEYLERBEYI : "Bölge Valisi". Büyük eyaletlerin idarecisine verilmiştir.

BEYZADE : "Şehzade oğlu". Padişahların kızlarının oğullarına verilen ünvandır. Ilk dönemlerdeki "Sultanzade" ünvanının yerini almıştır.

BIYIKLI : "Sakallı" BOŞNAK : "Bosnalı"

 

"C"

CEDDÜL OSMAN "Osmanlıların Babası".Süleyman Şaha verilmiştir.

CEMCA : "Cemşid gibi güçlü". Sultan için Doğu dillerinde kullanılan bir ünvan.

CIHANDAR : "Dünyanın Efendisi". III. Selime verilmiştir.

CIVAN : "Genç". 2138/ Mehmede verilmiştir.

 

"Ç"

ÇAKIRCI : "Şahinci"

ÇAVUŞ : "Rütbeli Er", "Haberci"

ÇELEBI : "Beyefendi". "Kibar Efendi", "Genç Efendi". II. Mehmed dönemine kadar padişah oğullarına verilen ünvandır. Ayrıca I. Mehmede de özellikle verilmiştir.

ÇELEBI SULTAN : "Kibar-Şehzade". 1594 yılına kadar sancak valisi olan padişah oğullarına verilmiş olan ünvandır.

ÇUHADAR : "Kahya".

 

"D"

DAMAD-I ŞEHRIYARI : "Padişah Damadı". Padişahların kızlarıyla evlenenlere verilen ünvandır. Ancak bu sadece babasının saltanatı döneminde evlenen kızların kocalarına uygulanmıştır. Ayrıca aynı isimlerdeki birkaç veziri seçmek için de bu ünvan kullanılmıştır.

DAYE : "Süt Anne"

DEFTERDAR : "Hazineci"

DELI : I. Mustafa ve Ibrahime verilmiştir.

DIVITDAR "Yazma kutusunu taşıyan"

DOĞANCI : "Doğan yakalayıcısı"

DÜZME(CE) : "Sahte". Kendi adına çıkan isyan döneminde ve aslı konusundaki şüpheye ifade etmek üzere Mustafaya verilmiş ünvandır.

 

"E"

 

EBUL FETH : "Fethin babası". II. Mehmede verilmiştir.

EFENDI : I. Abdülmecid döneminden itibaren padişah oğullarına verilen ünvandır. Ayrıca tarikat üyeleri arasında da bir dereceyi gösteren tabirdir.

EĞRI : "Eğri-büğrü". Topal olan Cihangire verilmiştir.

EĞRI FATIHI : III. Mehmede verilmiştir.

EMIR : "Idareci", "Şehzade". Yarı bağımsız idareciler için kullanılmıştır. Ayrıca Selçıklulara bağımlı olduğu süre zarfında I. Osman için kullanılmıştır. 1402-1413 arasındaki Fetret Devri esnasında I. Bayezidin oğullarından birinin açık şekilde üstün idareci olmadığını göstermek için yeniden kullanılmıştır.

EMIRÜL MÜMININ : "Müslümanların Idarecisi". Halifeye verilen isimlerden biri olup I. Selimin Mısır seferinden sonra Osmanlı padişahlarına da verilmiştir.

ENIŞTE : "Kızkardeşin kocası"

 

"F"

FAHREDDIN : "Dinin öğüncü". I. Osmana verilmiştir.

FATIH : Istanbulu fethinden dolayı II. Mehmede verilmiştir.

FATIH-I BAĞDAT : "Bağdatı fetheden" IV. Murada verilmiştir.

FRENK : Frank. Başlangıçta Fransadan gelenler için kullanılmışken oldukça genişletilerek herhangi bir Avrupa ülkesi için de kullanılmıştır.

 

 

"G"

GAZI : Darul Harbde savaşan kişilere ve Hristiyanlara karşı alınmış zaferlerdeki askerlere verilen ünvandır. Özellikle de O. Osman, Orhan, I. Murad, I. Bayezid, II. Mehmet ve IV. Murad için kullanılmıştır.

GENÇ : II. Osmana verilen isimdir.

GÖZDE  : Padişahın cariyeleri için kullanılmıştır.

GÜLEÇ : "Neşeli"

GÜREŞÇI : Güçlü olduğu için I. Mehmede verilmiştir. "Güreşçi" mi "Kürüşçü" mü olduğu şeklinde bir şüphe var ise de, doğru şekli "Güreşçi" şeklindeki Padişah için kullanımıdır.

GÜVEY : "Damad"

GÜZELCE : "Yakışıklı"

 

 

"H"

HACE, HACI : "Hacı". Hace kadınlar için, Hacı erkekler için kullanılna formudur. Mekkede Hac görevini tamamlayan kişiye verilen ünvandır.

HADIMUL HARAMEYNIŞ ŞERIFEYN : "Iki mübarek şehir olan Mekke ve Medinenin koruyucusu". I. Selime 1517de Mekke Şerifi tarafından bu şehirlerin anahtarı gönderilmek suretiyle verilmiş bir ünvandır.

HAFIZ : "Koruyucu". Genişletilmek suretiyle Kuranı ezbere bilen kişiye denilmiştir.

HAKANI : "Emperyal"

HAKANÜL BERREYNVEL BAHREYN : "Karaların ve Denizlerin Hakanı". Padişahın gücünün ihtişamını ifade eden ünvanlardan biridir.

HALIFE : Son Abbasi Halifesinin 1538de ölümüne kadar halifeliği elinde tuttuğu şeklindeki birtakım düşüncelere rağmen, 1517 yılında Halifeliğin I. Selime ve onun mirasçılarına geçmesi, Islamda önemli ölçüde sert tartışmalara neden olmamıştır. Cam. Mod. Hist., 91de: "Hilafet Islamın temel prensiplerinden biridir ve bütün Müslümanlar tek bir imam tarafından idare edileceklerdir. Ayrıca Imamda Hz. Peygamberin kabilesi olan Kureyşten olacaktır. 1517 yılında Imamlık, Haşimoğullarından Mehmed Ebu Caferin güçsüz ellerindeydi ve halifeliği Kahire Sarayında sembolik olarak devam ettiriyordu. Abbasilerin en son halifesi olarak Sultan Selim lehine halifelikten feragat etti. Bu biçimsel geçiş, Kureyş kabilesine mensup olmamakla birlikte Türk sultanlarının Müslümanların idarecisi veya Imamı olmalarının temeli oldu. Halifeliğin Osmanlılara geçişi, Mekke Şerifinin Kabenin anahtarlarını Selime göndermesi, böylece Selimin Mukaddes Beldelerin koruyucusu olmasıyla halifeliğin tanınması onaylanmış oldu" der. S. Lane Po

HAN : Kırım idarecileri için kullanılmıştır. II. Selim tarafından torunu Ibrahime verilmiştir.

HANÇERLI : "Hançer taşıyan"

HANIM SULTAN : "Prenses Hanım". Padişahların kadın tarafından kız torunlarına verilen ünvan.

HANTAL : "Beceriksiz"

HASEKI SULTAN : "Gözde Prenses". Erkek evlat doğurmuş olan padişah gözdelerine verilen ünvan. Genellikle ilk dört veya altı anne ile sınırlanmıştır.

HASEKI KADIN : "Gözde Kadın". Padişah kızlarının annelerine verilmiştir.

HATUN : "Hanım". Ilk dönemlerde, son dönemlerdeki Valide Sultan yerine padişahın nikahlı eşlerine verilen ünvandır.

HEZARPARE : "Bin parça". Ölümünden sonra kendisine yapılan suikasde işaret etmek için Ahmede verilen ünvandır.

HÜMAYUN : "Padişaha ait". -Devlet kuşu, saadet anlamına gelen- "Hümay"dan alınmıştır.

HÜNKAR : "Hükümdar" I. Murad ve II. Mehmede verilen ünvan.

HÜDAVENDIGAR "Hükümdar", "Bey". I. Murada verilmiş ve daha sonra da Bursa Sancağı içinde kullanılmıştır. Yine Orhan ve II. Murad için de kullanılmıştır.

 

"I"

IKBAL : "Talih". Haremde il rütbe ilerlemesi.

ILHAMI : "Ilham alan". III. Selime verilen ünvandır.

 

"K"

KALAYLIKÖZ : "Beyaz Fındık"

KANBUR : I. Mahmuda verilmiştir.

KANLI : Politikasını ima için II. Abdülhamide verilmiştir.

KANUNUI : "Adil". II. Mehmede ve özellikle de I. Süleymana verilmiştir.

KAPUDAN PAŞA : "Amiral". Osmanlı donanmasının başındaki kimseye verilmiştir.

KARA : I. Osman ve birçok kişiye verilmiştir.

KEHLE-I IKBAL : "Talih bitti"

KETHÜDA : "Kahya".

KIZIL : "Kırmızı"

KOCA : "Büyük".

KOZHEYCI :"Fındık satıcısı"

KÖSE : "Sakalsız"

KRAL : Sırp ünvanı.

KUL : "Köle". KULOĞLU : "Köleoğlu"

KÜRÜŞÇÜ : "Yay gerdiren". Bir sanatta pir kabul edildiği için I. Mehmede verilmiştir.

 

"L"

LALA : "Terbiyeci". Özellikle hem sarayda, hem de tayin edildikleri sancak valiliklerinde genç şehzadeleri yetiştirenlere aygunhoca.com verilen ünvandır.

LI/LI/LU : "den,dan" Yer isimlerine bağlanır. Kişinin doğum yerini işaret için kullanılmıştır.

 

"M"

MAKBUL : "Gözde" MAKTUL : "Öldürülmüş"

MEHD-I ULYA-YI SALTANAT : "Büyük saltanat beşiği". Diğer bir ismi de Valide Sultandır.

MEKRI : "Kurnaz"

 

MEST : "Sarhoş". II. Selime verilmiştir.

MEYVEI : "Meyve satan"

MIRAHOR : "Ahırların muhafızı". "Emir-i Ahur"dan gelmedir.

MIRZA : "Şehzade". Iran ünvanıdır.

MUHASSIL  : "Vergi tahsildarı"

MUHSIN : "Bağışlayıcı"

MUHTEŞEM : Avrupalılar tarafından I. Süleymana verilen ünvandır. Türkler kullanmazlar.

MUID : "Okulda düzeni sağlayan"

MUSAHIP : "(Padişaha hususi işlerinde) Yardım eden" ve daha geniş ifadesiyle "Gözde".

MÜVERRIH : "Tarihçi"

 

 

"N"

NEBIL / NEBILE : "Prens/Prenses". Mısır ünvanıdır.

NAIB : "Vekil".

NAKKAŞ : "Dekoratör"

NAMZET : "Aday". Henüz tam olarak evlenmemiş, nişanlı olan padişah kızlarına verilen ünvandır.

NIŞANCI : "Saltanat mührünün muhafızı".

NIŞANCI OĞLU : "Saltanat mührü muhafızının oğlu".

 

"O"

OĞUZ : "Temiz" veya "Genç erkek"

OSMANCIK : "Küçük Osman". I. Osman için kullanılmıştır.

 

"P"

PADIŞAH : "Hükümdar". Iran kaynaklı bir ünvandır. Sultanların çok fazla arzu ettikleri en yüksek makamdır. Herhangi bir kimse tarafından sultanla eş anlamlı olarak da kullanılabilir. Son döenmlerde Fransız Kralları için de kullanılmıştır.

PALABIYIK  : "Kavisli uzun bıyıklı".

PARE : ""Parça". "Hezarpare" ve "Şekerpare"de olduğı gibi.

PEHLIVAN : "Şampiyon", "Güreşçi". I. Mehmede verilmiştir.

 

"R"

REISÜL-KÜTTAB : "Katiplerin Reisi". RUM : "Rumeli". Temelde Roma ve Roma Imparatorluğu içinde kalan yerleri ifade eder. Böylece Anadolu Selçukluları, Iran Selçuklularından ayrılmışlardır. Ayrıca "Rum Beylerbeyi" altında Osmanlı Imparatorluğunun Avrupa eyaletlerini de temsil eder. SAHIB-KIRAN : "Her zaman başarılı Hükümdar". I. Süleyman ve IV. Murada verilen ünvandır.

SAIBÜL-AŞERETIL - KAMILET : "On numarayı tamamlayan". Onuncu sultan olduğu için I. Süleymana verilmiştir.

 

"S"

SANCAK : "Büyük Bayrak". "Eyalet".

SANCAK BEYI : "Eyalet Idarecisi".

SARHOŞ : II. Selime verilmiştir.

SARI : "Sarı", "Soluk". II. Selime verilmiştir.

SARIKÇI : "Sarık yapan"

SEDEF-I DÜRR-I HILAFET : "Hilafet incisinin sedefi". Bir diğer ünvanı da "Valide Sultan"dır.

SEMEN/SEMIZ : "Şişman"

SERASKER : "Ordu komutanı".

SEYYID : "Peygamber soyundan gelen"

SILAHDAR : "Silahları muhafaza eden memur". Sultanın hususi görevlilerinden biri.

SIPAHI : "Atlı asker"

SIĞIR : II. Selime verilmiştir.

SOFU : II. Bayezide verilen ünvandır.

SULTAN : "Prens". En az üç farklı kullanımı vardır. En geçerlisi, devletin başı" olarak kullanımıdır. "Sultan Han Murad"da olduğu gibi "Han" ile birlikte "Şehzade"lik ifadesi anlamında da kullanılmıştır. Bu şekli genellikle padişah oğulları içindir ve özellikle de II. Mehmed döneminden sonradır. bununla beraber eğer isimden sonra kullnaılmışsa o ismin "Prenses" olduğunu ifade eder: Fatma Sultanda olduğu gibi. Yine "Haseki" ve "Valide" kelimleri ile de birleştirilerek kullanılmıştır.

SULTANÜL-GUZAT : "Gaziler sultanı". Ilk dönem ünvanıdır. I. Murad ve diğerlerine verilmiştir.

SULTANZADE : "Prenses oğlu". Padişah kızlarının oğullarına veya erkek torunlarına verilen ünvandır.

 

"Ş"

ŞAH-I ALEM-PENAH : "Imparator", "Dünyanın barınağı". Padişahın üstünlük ünvanlarından biridir. Iran menşelidir.

ŞAHIN Sokullu Mehmed Paşaya verilmiştir.

ŞAHZADE/ŞEHZADE : "Padişahın oğlu". I. Mehmed ile başlayarak padişahların oğullarına verilmiştir.

ŞEHID : Savaşta di

ni uğruna ölen kişi. I. Murad ve II. Osmana verilmiştir.

ŞEHRI : "Şehirli" ŞEYH : Edebaliye verilmiştir.

ŞEYHÜLISLAM : "Müfti". Halifenin altında olup Islamın başkanıdır.

ŞÜCAEDDIN : "Dinin kahramanı". Orhana verilen ünvandır.

 

 

"T"

TAVAŞI : "Hadım" TAVIL : "Uzun". Sokullu Mehmed Paşaya verilmiştir.

TEKFUR : "Kral". Ermenice "Tagavor"dan alınmıştır.

TIRNAKÇI : "Dolandırıcı"

TIRYAKI : Genellikle uyuşturucu veya sigara tiryakiliği için kullanılır.

 

"U"

UĞURLU : "Şanslı"

 

"V"

VALIDE : "Anne".

VALIDE SULTAN : "Prenses Anne". Saltanatları döneminde padişahların annelerine verilen ünvandır. XVI. yüzyılda girmiştir.

VELI : II. Bayezide verilen ünvandır.

VELIAHT : "Tahta geçecek şehzade". Tahta geçecek kişi için son dönemde kullanılmıştır. Ancak 1876 Anayasası tahta çıkacak şehzadenin "en yaşlı erkek evlat" olmasını belirleyinceye ve diğer şehzadeleri reddedinceye dek uygulanamamıştır. Hatta VI. Mehmede "Veliahd-ı Sani" (Tahtın ikinci varisi) ünvanı verilmişti. Benzer bir makam, Kırım Hanlarından Nureddine de verilmiştir.

VEZIR : "Bakan". "Ağır sorumluluk yüklenen".

VEZIR-I AZAM : "Başbakan", "Baş vezir". Bir diğer formu da "Sadr-ı Azam"dır.

 

"V"

 

VOYNUK : "Bulgar savaşçısı"

VOYVODA : "Idareci". Moldavya ve Lehistan prensliklerinden birinin yöneticisine verilen ünvandır.

 

"Y"

 

YAĞLIKÇI : "Yağlık satan" YAVUZ : "Yiğit". I. Selime verilmiştir.

YENIÇERI : "Yeni askerler." Meşhur Yeniçeri Ocağı mensupları.

YILDIRIM : I. Bayezide verilmiştir.

 

"Z"

ZADE : "-oğlu". Genellikle "ın soyu" anlamında genişletilmiştir

Ayrıca Bakınız

Anadolu Türk Beylikleri

Osmanlı imparatorluğu Haritaları

Türkiye Selçuklu Devleti Haritaları

1.Dünya Savaşı Haritaları

Türkiye Haritaları

Dünya Haritaları

Flash Eğitici Oyunlar

6. Sınıf Sosyal Bilgiler Ders Notları

Tarih Haritaları

Coğrafya Haritaları