Pargalı Ibrahim Paşa

Detaylar

MAKBUL VE MAKTUL PARGALI DAMAT IBRAHIM PAŞA

Araştırma: Ibrahim AKKURT


Osmanlı Tarihinin altın çağı kabul edilen Kanuni Sultan Süleyman Devrinde yaşamış olan Pargalı Ibrahim Paşa, Osmanlı Devletinin hem siyasi hem asker hem de sanat alanlarında önemli roller oynamıştır. Kanuni Sultan Süleymanın Veziriazamı olan Ibrahim Paşa, çeşitli kaynaklarda Frenk, Pargalı, Makbul ve Maktul Ibrahim Paşa isimleri ile anılmaktadır. Evvela bu elkabın nereden geldiklerini açıklamakta fayda var.

Pargalı Ibrahim Paşa

Makbul lakabı; Kanun'i Sultan Süleyman'a yakınlığı ile bilinen Pargalı Ibrahim Paşa, Sultan'ın güven ve sevgisini kazanmış ve devlet kademesinde tarihte pek az örneği görülen bir hızla yükselmesinden dolayı,

 

Maktul lakabı; Boğularak öldürülmesinden dolayı, Pargalı denmesi; günümüzde Yunanistan sınırlarında kalan Parga köyünde doğmuş olmasındandır. Frenk lakabı ise ; Sadrazamlığı zamanında Mitoloji de 'Üç Güzeller'ismiyle bilinen heykel grubunu Budin'den Sultanahmed Meydanı'na getirtmesinden dolayı verilmiştir. Bu durum o devirde pek uygun karşılanmamış, hatta Şair Figani bu durumu beğenmeyenlerin adeta sözcüsü olarak şu beyiti yazmıştır;

 

'Dünyaya iki Ibrahim geldi

 

Biri put kırdı, biri put dikti 'demek suretiyle Ibrahim Paşa'yı hicvetmiştir.' ' ' ' ' ' ''

 

Ibrahim Paşa'nın hem özgeçmişini, hem kişiliğini, hem de devlete olan hizmetlerini anlatması bakımından en önemli kaynak; Lnin Ensü'l-fusahı ve Evsf-ı Ibrihim Paşa başlıklı risaleleridir.

 

Ibrahim Paşa'yı şu 3 ana başlık altında inceleyebiliriz.

 

1 ) PARGALI IBRAHIM PAŞA'NIN KÖKENI,

 

KANUNI SULTAN SÜLEYMAN ILE MÜNASEBETI VE YÜKSELIŞI ;

 

Lat'f''nin sunduğu bilgilere bakılırsa, Şehzade Süleyman Manisa Sancak Beyi iken,çıktığı kır gezisinde bir kemençe sesi duyar, kemençeyi kimin çaldığını merak eder ve kemençeyi çalan kişi ile tanışmak ister. Karşısına getirilen kişi köle Ibrahim'dir. Şehzade Süleyman, Ibrahim'den son derece hoşlanmıştır ve zaman içerisinde meclisinin ayrılmaz bir parçası olarak gördüğü Ibrahim'i, sarayına sık sık davet etmeye başlamıştır. Bunun üzerine, Ibrahim'i yetiştiren dul hanım, kölesini azad etmiştir. Böylelikle Ibrahim, Şehzade Süleyman'ın maiyetine girmiştir. Prof.Dr.M.Tayyip Gökbilgin ise Islam Ansiklopedisinde verdiği bilgi de Kanuni Sultan Süleyman, Ibrahim Paşa ile'Küfe sancakbeyi iken tanıştığı tezini öne sürmüştür.

 

Ibrahim Paşa'nın, Kanun' Sultan Süleyman ile olan ilişkisi, onun yaşamının her yönünü belirlemiştir. Bunda, gerek asker', gerek siyasi ve sanatçı kişiliği olsun, sultanın etki ve desteğinin büyük ölçüde belirleyici olduğunu görmek mümkündür. Incelenen kaynaklardan anlaşıldığı üzere, son derece hırslı bir kişiliği olan Ibrahim'in, sultanla ilişkisinin, içsel bir boyutu olduğu kadar çıkara dayalı bir boyutu olduğu da gözardı edilmemelidir. Hammer, Osmanlı Devleti Tarihi'nde, 'Ibrahim'in etrafındakilere üstünlüğü, gençliği, seçkin terbiyesi, Padişah'ın kendisine olan teveccühü, her türlü rekabeti imkansız bıraktığını'belirtmektedir . Hammer'e göre, Ibrahim'in üstün özellikleri nedeniyle Sultan Süleyman, onu kendisine ayrılmaz bir dost bellemiştir.

 

Ismail Hami Danişmend ise, Ibrahim Paşa'nın Kanun' Sultan Süleyman'la olan yakınlığının nedenini doğrudan irdelememektedir. Danişmend, Ibrahim Paşa'nın bu hızla yükselişini onun özelliklerine değil, zekasına, entrikacı oluşuna ve dalkavukluğuna bağlamaktadır.

 

Ibrahim Paşa'nın hızlı yükşelişi, Koçi Bey Risalesi'nde de eleştirilmekte ve uygunsuz karşılanmakta hatta, o dönemde 'alemin ihtilaline'gösterilen nedenlerin başında sayılmaktadır

 

2 ) GÖREV, HIZMET VE ESERLERI ;

 

Kanun''nin şehzade olduğu dönemden itibaren tanıdığı Ibrahim Paşa, genel prosedüre aykırı düşecek kadar belirgin bir hızla, Has-odabaşı ünvanıyla Baş-mabeyinciliğe atanmış ve buna Iç-şahinciler Ağalığı görevi de eklenmiştir. Zaman içerisinde, veziriazam ilan edilen Ibrahim Paşa, Anadolu Beylerbeyliğini de üstlenmiştir.

 

Ibrahim Paşa, 1521'de Belgrad'ın Fethinde görev aldı. 1522'de Rodos seferine katıldı. 1523'te o zamanki usullere aykırı bir şekilde sadrazamlığa getirildi. 1524'te Kanuni'nin kız kardeşi Hatice Sultan ile evlendi. Mısır'da asayişi sağlamakla görevlendirildi ve kendisine Mısır Beylerbeyi unvanı verildi. Macaristan seferine katıldı ve Mohaç Meydan Savaşı'nın kazanılmasında önemli rol oynadı.

 

Daha sonra Anadolu'daki isyanları bastırmakla görevlendirildi. Anadolu'da aldığı tedbirlerle isyanları sona erdirdi. I. Viyana Kuşatması ile sonuçlanan 2. Macaristan seferine katıldı. Avusturya Imparatorunu Osmanlı Sadrazamına eşit sayan 1533 tarihli Istanbul Antlaşması'nın müzakerelerini yürüttü. Safevilere karşı düzenlenen Irakeyn seferine katıldı. Tebriz'i aldıktan sonra Kanuni'ni kuvvetleri ile birleşti ve Bağdat'ın fethinde görev aldı.

 

13 sene sadrazamlık yapan ve Farsça, Rumca, Sırpça ve Italyanca bilen Ibrahim Paşa, Günümüzde Türk ve Islam Eserleri Müzesi olarak kullanılan Ibrahim Paşa Sarayından başka, Istanbul,Mekke, Selanik, Hezergrad (Razgrad) Ibrahim Paşa Camii ve Kavala'da cami mescid mektep medrese zaviye hamam ve çeşme gibi eserler inşa ettirmiş ve bunlara vakıflar tahsis ettirmiştir.

 

3 ) IBRAHIM PAŞA'NIN GÖZDEN DÜŞMESI VE IDAMI ;

 

Kimi kaynaklarda, Ibrahim Paşa'nın elde ettiği ayrıcalıklar sonucunda, pek çok kararı kendi başına buyruk verdiği savında bulunulmaktadır.

 

Ibrahim Paşa'nın çöküşüne ortam hazırlayacak dört temel unsurdan söz etmek mümkündür. Bunların ilki Paşa'nın iktidar hırsıdır ki, yabancı elçilerin Ibrahim Paşa'yla görüşmelerine ilişkin hazırladıkları raporlarda bu açıkça bellidir

 

2. Hürrem Sultan'ın Ibrahim Paşa'yı kendisine bir tehdit olarak görmesi,

 

3. Defterdar Iskender Çelebi'nin idam edimesi,

 

4. Ibrahim Paşa'nın Bağdat'ta görevi esnasında Serasker Sultan sıfatıyla ferman imzalamasıdır.

 

Ibrahim Paşa'nın iktidar sarhoşluğuna ilişkin pek çok örnek sunmak mümkündür. Kendisini sonsuz bir yetkiyle donatan padişahın adına yaptığı görüşmelerde Ibrahim Paşa, bu iktidar hırsını açıkça ortaya koymaktadır. Farklı yabancı elçilerin raporlarında bu duruma pek çok örnek bulunmaktadır. Buna en çarpıcı örnek, Ibrahim Paşa'nın Ferdinand'ın elçilerine söyledikleridir

 

'Bu büyük devleti idare eden benim; her ne yaparsam yapılmış olarak kalır; zira bütün kudret benim elimdedir: Memuriyetleri ben veririm; eyaletleri ben tevz' ederim; verdiğim verilmiş ve reddettiğim reddedilmiştir. Büyük padişah bir şey ihsan etmek istediği veya ettiği zaman bile eğer ben onun kararını tasdik etmiyecek olursam gayr-i vaki gibi kılınır; çünkü her şey harb, sulh, servet ve kuvvet benim elimdedir. (Uzunçarşılı)

 

Bu aktarımından anlaşıldığı üzere, genel kanı; Paşa'nın yönetimde çok etkin olduğu ve karar aşamasında tam bir yetkiyle donatıldığı yönündedir. Ancak Ibrahim Paşa'nın kendisine, resmen sahip olduğu yetkilerin ötesinde bir konum biçtiği ortadadır

 

Ibrahim Paşa'nın idamı bile ayrıcalıklıdır: Kanuni'yle birlikte akşam yemeği yedikten sonra Paşa, kendisi için sarayın harem dairesinde hazırlatılmış olan odada, adet olduğu üzere başı vurularak değil, padişah soyundan olanlara -kanı akmasın gerekçesiyle- uygulanan biçimde boğularak öldürülmüştür. Galata'daki Canfeda Zaviyesine defnedilmiştir'€¦

Not: Yaygın inanış, Hürrem Sultan'ın padişah üzerindeki nüfuzu bakımından kendisine rakip olarak gördüğü için öldürttüğü, hatta bizzat kendisinin öldürdüğüdür.( Bakınız: http://tr.wikipedia.org/wiki/Pargalı_Damat_Ibrahim_Paşa)

 

KAYNAKLAR ;

 

Uzunçarşılı, Ismail Hakkı.'Osmanlı Tarihi. Cilt 2.Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara, 1983

 

Ortaylı, Ilber. 'Osmanlı'yı Yeniden Keşfetmek s.151  Timaş yayınları , Ist.2006

 

Tezcan, Esma. 'Pargalı Ibrahim Paşa çevresindeki Edebi Yaşam  Bilkent Üniversitesi , 2004

 

Danişmend, Ismail Hami. Izahlı Osmanlı Tarihi Kronolojisi. Cilt:2. Istanbul:Türkiye Yayınevi, 1971.

 

Gökbilgin, Tayyib. 'Ibrah'm Paşa, Pargalı, Frenk, Makbul, Maktul'. Islam Ansiklopedisi. , 1949. 908-915

 

Enisül- Fusaha ve Evsaf-I Ibrahim Paşa. Haz. Ahmet Sevgi. Konya: Selçuk Üniversitesi Yayınları, Ağustos 1986.

KAYNAK: http://www.istanbultarih.com/makbul-ve-maktul-pargali-damat-ibrahim-pasa/

Ayrıca Bakınız

Anadolu Türk Beylikleri

Osmanlı imparatorluğu Haritaları

Türkiye Selçuklu Devleti Haritaları

1.Dünya Savaşı Haritaları

Türkiye Haritaları

Dünya Haritaları

Flash Eğitici Oyunlar

6. Sınıf Sosyal Bilgiler Ders Notları

Tarih Haritaları

Coğrafya Haritaları


Yorum ekle


Güvenlik kodu
Yenile

   
   

Üye Girişi  

   
   
   

Tüm hakları saklıdır. Site Adı Açıkca  belirtilerek , ve yazıya link verilerek bir bölümünden alıntı yapılabilir. Yazının izinsiz tamamen kopyalanması durumunda hukuki işlem yapılacaktır. Detaylı Bilgi için Kullanım ve Gizlilik Sözleşmesine Bakınız.Telif Hakkı olan mataryel bildirliği an yayından kaldırılacaktır.

Copyright © 2009 aygunhoca.com

 

© aygunhoca.com