Anadoluda Kurulan Ilk Türk Beylikleri

Detaylar

Anadoluda Kurulan Ilk Türk Devletleri

Büyük Selçuklu Devleti'nin kuruluşu ile Malazgirt zaferi (1071) arasındaki devrede Türkmenler Anadolu hudutlarını aşarak bu ülkenin doğu ve orta kısımlarına yayıldılar. Malazgirt zaferinden sonra Bizans'ın mukavemetinin tamamen kırılması üzerine Anadolu'nun geri kalan kısımlarını da fethe giriştiler. Türkler için Anadolu artık yeni bir vatan olmuştu. Sultan Alp Arslan ile beraber Malazgirt savaşına, Artuk, Tutak, Danişmend, Satuk, Mengücük, Savtegin ve Afşin gibi büyük emir ve beyler de katılmışlardı. Işte bu beylerden bazıları Malazgirt zaferinin kazanıldığı yıldan itibaren Doğu Anadolu'da Türk beyliklerini kurdular.

Danişmentliler (1072- 1178)

Sivas  merkez olmak üzere Tokat, Niksar, Amasya  ve Kayseri civarında kurulmuştur. Devletin kurucusu Melikşah'ın komutanlarından Danişment Gazi Ahmed Bey'dir. Rivayete göre Türkmenlere öğretmenlik yaptığı için Danişmend  Gazi diye anılan  Ahmed Bey,Türkiye Selçukluları Sultanı Süleymanşah'ın ölümüyle nüfuzunu daha da artırdı. Ankara, Kastamonu, Çankırı'yı ele geçirdi. 1.nci Kılıçarslan ile beraber Haçlılara  karşı savaştı ve Antakya Haçlı Prensi  Bohemond'u esir ederek Malatya'yı ele geçirdi. Yerine geçen oğlu Gazi Bey zamanında devlet en güçlü devrini yaşamıştır (1104).  Öyle ki Türkiye Selçukluları  ve Bizans'ın iç işlerine müdahale eder oldular. Gazi Bey, Haçlılardan Konya'nın geri alınmasına (1116) ve taht mücadelesinde desteklediği 1.nci Mesud'un burada sultan ilan edilmesine yardım etti. Danişmentliler,  her zaman Haçlılara ve Bizans'a karşı başarılar kazanmışlar ve fethettikleri toprakların Türkleşmesini sağlamışlardı. Bu  sebeple Türkiye Selçukluları, Türkler arasında itibarı çok fazla olan Danişmentlileri en büyük rakipleri olarak görmüşlerdir. Nitekim taht mücadelelerinden faydalanan 2.nci Kılıçarslan, Danişmentli şehirlerini ele geçirerek bu devlete son vermiştir (1178).


Saltuklular (1072-1202)

Beyliğin merkezi olan Erzurum ve civarı, Alp Arslan'ın komutanlarından Ebulkasım Saltuk tarafından fethedilmişti . Oğlu Ali Bey ise  devletin asıl kurucusu sayılır. Ali Bey'in oğlu Izzettin Saltuk zamanında Saltuklular en güçlü dönemlerini yaşamışlardır (1132-1174).  Bayburt, Kars, Oltu, Ispir, Tercan ve Trabzon havalisi  beyliğe dahil edilmiştir. Izzettin Saltuk, bölgedeki diğer Türk beyleri ile iş birliği yaparak Gürcülere karşı başarılı savaşlar yaptı. Ayrıca Trabzon Rumlarıyla da mücadele etti. Gürcüler üzerine sefere çıkan Türkiye Selçukluları hükümdarı 2.nci Süleyman Şah, Saltuklu Beyi Melikşah'tan Erzurum'u alarak bu devlete son  vermiştir (1202).


Mengücekler (1072-1228)

Alp Arslan'ın komutanlarından emir Mengücek, Erzincan ve Kemah çevresini fethederek bu devletin temelini atmıştır. Beylik hakkındaki ilk bilgiler oğlu  Ishak zamanında başlar  (1118-1142). Danişmentlilerin hakimiyetini tanıyan Ishak'ın  ölümünden sonra devlet iki kola ayrıldı (1142). Oğullarından  Davud Erzincan ve Kemah'a; Süleyman ise Divriği'ye hakim  oldu.

1-Erzincan-Kemah Kolu;  Şebinkarahisar'ı da içine alan bu kol, Alaaddin Keykubad  tarafından  ortadan kaldırıldı (1228).

2- Divriği Kolu: Bu kol  hakkında fazla bir bilgi olmamakla birlikte, 1250 yılına kadar Selçuklu hakimiyeti altında varlığını sürdürdüğü bilinmektedir.Mengücekler zamanında özellikle Erzincan ve Divriği birer kültür ve ticaret merkezi durumuna gelmiştir.


Artuklular (1101-1409 )

Devlet adını Oğuzların Döğer boyundan Eksük-oğlu Artuk Bey'den alır. Anadolu'nun fatihlerinden olan Artuk Bey, hizmetlerinden dolayı Suriye Meliki Tutuş tarafından Kudüs valiliğine getirilmişti. Ancak Kudüs'ün Fatımilerin eline  geçmesi üzerine (1098) Artuk'un oğulları Sökmen ve Il-Gazi burada tutunamadılar. Suriye'nin kuzeyi ve Güneydoğu Anadolu bölgesine geldiler. Selçuklular tarafından kendilerine verilen bölgede, üç kol halinde, Artuklu devletini kurdular.

Hasankeyf-Amid (Diyarbakır)  Artuklu Kolu (1101- 1231):

Artuk  Bey'in oğlu Sökmen tarafından Hasankeyf'te  (Hısn-ı Keyfa) kuruldu. Nurettin Mehmet zamanında, Selahaddin Eyyubi'nin de yardımıyla Diyarbakır (Amid) ele geçirildi (1183) ve  burası Artukluların  merkezi oldu. Eyyubiler Hasankeyf ve Amid'i ele geçirerek bu kola son verdiler (1231).

Sökmen ve oğulları Haçlılar'a karşı  mücadeleleriyle ün kazandılar. Nitekim Sökmen, Türkmen  liderlerinden Çökürmüş ile birlikte, Urfa Haçlı Kontu II.Boudain'i  esir etmeyi başarmıştır.Artuklular zamanında Diyarbakır ve çevresi Türk  kültürünün en önemli merkezi haline gelmişti.

Mardin Artuklu Kolu (1108-1409):

Artuklu şubeleri içerisinde en güçlü  ve uzun ömürlü kolu oluşturur . Artuk Bey' in diğer oğlu Il-Gazi tarafından Mardin'de  kurulmuştur (1108). Il-Gazi Halep halkının isteği üzerine Halep'e girmiş ve oğlu Temurtaş'ı burada bırakmıştır.  Oğlu Temur- taş, Il-Gazi gibi bölgedeki Haçlılarla mücadele etmiş;  1144'de Urfa'yı Haçlılardan  alması Islam dünyasında  sevinçle karşılanmıştır.Güçlü devletler arasında kalan Mardin Artukluları, Eyyubiler ve Selçukluların hakimiyetini tanımışlardı. 1243' de ise Ilhanlılar'a bağlandılar . Nihayet, Mardin'i alan Karakoyunlular bu devlete son verdiler (1409).

Harput  Artuklu Kolu (1185-1234):

Hasankeyf koluna hükümdar olamayan Ebubekir, Harput'a gelerek, Harput Artuklu kolunu kurmuştur (1185). Alaaddin Keykubad'ın Harput'a girmesiyle bu kol sona ermiştir (1234).

Sökmenliler (1100-1207)

Sultan Alp Arslan'ın yeğeni Kutbettin Ismail'in komutanlarından Sökmen El -Kutbi  tarafından, Van Gölü havzasında kurulmuştur. Sökmen, Müslüman Mervanoğulları'ndan Ahlat'ı alarak burayı merkez yaptığından bu beyliğe Ahlat  Şahlar veya  Ermen Şahlar da denilmektedir. Son Sökmen beyi Izzettin Balaban zamanında idare Eyyubiler'in eline geçmiştir. (1207) Togan-Arslanoğulları-Dilmaçoğulları (1084-1394)Bitlis-Erzen dolaylarında kurulmuştur. Beyliğe adını veren Dilmaçoğlu Mehmet Bey, Malazgirt Savaşı'na katılmış komutanlardandır. 1104 yılında başa geçen Mehmet Bey'in oğlu Togan Arslan, büyük bir üne sahipti. Bu sebeple kendi soyundan gelen Erzen beyleri için Togan-Arslanoğulları denmiştir. Gürcü ve Haçlılarla mücadele eden bu beylik, oldukça uzun ömürlü olmuştur. Selçuklulardan sonra Harzemşah ve Ilhanlı hakimiyetine girmişler; Akkoyunlular  tarafından beyliğe son verilmiştir (1394).

Inaloğulları (1103-1183)

Diyarbakır ve çevresinde kurulmuştur. Suriye Selçuklu meliki tarafından Amid (Diyarbakır) valiliğine getirilen Tuğ Tegin, Haçlılarla mücadele için  ayrıldığı şehri  Türk beğlerinden Inal'a vermişti. Inal Bey 1103'de Amid'de kendi hükumetini kurdu. Yaklaşık 80 yıl süren beylik, Amid'in Selahaddin Eyyubi tarafından ele geçirilmesiyle sona ermiştir (1183). Inaloğulları, Amid'de(Diyarbakır)  birçok eser  bırakmıştır. Onlar zamanında şehirde 40 bin ciltlik bir kütüphane kurulmuştur.

Çubukoğulları (1085-1113)

Beyliğe adını veren Emir Çubuk, Anadolu'nun fethinde ve özellikle Amid'in (Diyarbakır) ele geçirilmesinde önemli rol oynamıştır. Bir ara Selçuklular adına Amid askeri  valiliğine de getirilen Emir Çubuk, Harput merkez  olmak üzere  Palu, Arapkir ve Çemişkezek'te kendi hükumetini kurmuştur. Oğlu Mehmed Bey zamanında Artuklu Belek Gazi, Harput'u  ele geçirerek beyliğe son vermiştir  (1113).

Çaka Bey (1081-1097)

Izmir ve çevresinde kurulduğundan Izmir Beyliği olarak da anılır. Oğuzların Çavuldur boyuna mensup olan Çaka Bey, uzunca  bir müddet kaldığı Istanbul'dan kaçarak, Izmir' e gelmiş ve burada beyliğini kurmuştur (1081). Bizans tahtını ele geçirmek için Peçeneklerle ittifak kurmuşsa da amacına ulaşamamıştır. Ancak oluşturduğu donanma ile  Midilli, Sakız, Sisam, Rodos gibi Ege adalarını  ele geçirmiştir . Bu güçlü düşmandan kurtulmak isteyen Bizans, damadı olan  1.nci Kılıçarslan'ı aleyhine kışkırtmıştır. Bir rivayete göre Kayınpederi Çaka Bey'i yanına çağıran 1.nci Kılıçarslan,  onu hileyle öldürtmüştür. Ancak bazı kaynaklarda  Çaka Bey'in  ölmediği ve Bizans donanmasının kuşatmasındaki Izmir'i teslim ettiği yazar (1097).Çaka Bey, Anadolu'daki ilk Türk denizcisi, kurduğu donanma ise ilk donanma olarak kabul edilmektedir.

Tanrıvermişoğulları

Çaka Bey'in  Izmir'de hakimiyetini kurduğu yıllarda Tanrı-bermiş adlı bir Türk komutanı da  ele geçirdiği Efes'te beyliğini kurmuştu. Bizans'ın sahil  bölgelerine yolladığı donanma Efes'i ele geçirince bu beylik  de ortadan kalkmıştır (1097).

Inançoğulları (1262-1335)

Kurulduğu yerden dolayı Ladik -Denizli Beyliği adıyla da bilinir. Bu bölge  Malazgirt Savaşı'ndan kısa bir süre sonra Türkleşmiştir. Nitekim Denizli bölgesine 200 bin çadır halkının  yerleştiğini dönemin kaynakları yazar. 1262 yılında  Selçuklulara karşı ayaklanarak, Ilhanlı hakimiyetine geçen Mehmet Bey, devletin kurucusudur. Mehmet Bey'in torunu olan Inanç (Yinanç) Bey, beyliğe ismini vermiştir.  Germiyanlıların ilhakıyla Inançoğulları beyliği  sona ermiştir  (1335).

Anadolu'da Kurulan Ilk Türk Devletlerinin Türk Tarihindeki Önemi

*Malazgirt Savaşı'nın kazanılmasından sonra kurulan ilk Türk beylikleri, Anadolu'nun fethinde ve hızla Türkleşmesinde büyük rol oynadılar. Anadolu'nun birçok yeri bu beylikler tarafından fethedildi. Bu beylikler, hakim oldukları toprakları Avrupa'dan gelen Haçlılara karşı koruyarak Islamiyet'in bu topraklarda yayılmasına çalıştılar.

*Ilk Türk beylikleri Anadolu'nun vatan olması için bazen Gürcülerle bazen Ermenilerle bazen de Bizans'la savaştılar.

*Beylikler, kendi dönemlerinde yeni şehirler, kasabalar ve köyler kurdular. Kurdukları bu şehir ve kasabalara Türkçe isimler verdiler.

*Yaşadıkları bölgeleri köprü, saray, imarethane, kervansaray gibi sosyal tesislerle donatarak Anadolu'yu imar ettiler. Bugün Türkiye dediğimiz coğrafyadaki bir çok eseri meydana getirenler, Anadolu'da kurulan ilk Türk beylikleri olmuştur.

{fcomment}

Kaynak: www.tarihportali.net

 

Ayrıca Bakınız

7. Sınıf Sosyal Bilgiler 500 Soruluk Tüm Konular Genel Tekrar ve Yazılı Soruları (Bölüm 1)

7.Sınıf Sosyal Bilgiler Konuları

7.Sınıf Sosyal Bilgiler Soruları

7. Sınıf Sosyal Bilgiler Tüm Konular Ders Notları

6.Sınıf Sosyal Bilgiler Konuları

Anadolu Türk Beylikleri

Osmanlı imparatorluğu Haritaları

Türkiye Selçuklu Devleti Haritaları

1.Dünya Savaşı Haritaları

Türkiye Haritaları

Dünya Haritaları

Flash Eğitici Oyunlar

6. Sınıf Sosyal Bilgiler Ders Notları

Tarih Haritaları

Coğrafya Haritaları

Türkiye Bölgeler Haritaları

7. Sınıf Sosyal Bilgiler Performans Ödevleri


Yorum ekle


Güvenlik kodu
Yenile

   
   

Üye Girişi  

   
   
   

Tüm hakları saklıdır. Site Adı Açıkca  belirtilerek , ve yazıya link verilerek bir bölümünden alıntı yapılabilir. Yazının izinsiz tamamen kopyalanması durumunda hukuki işlem yapılacaktır. Detaylı Bilgi için Kullanım ve Gizlilik Sözleşmesine Bakınız.Telif Hakkı olan mataryel bildirliği an yayından kaldırılacaktır.

Copyright © 2009 aygunhoca.com

 

© aygunhoca.com