Urartular

Detaylar

URARTU TARIHINE KISA BIR BAKIŞ

Uratular Haritası Görmek Için Tıklayınız

Urartular  MÖ birinci binyılın başında , Van Gölü ve çevresinde önemli bir devlet kuran ve günümüze kadar buradaki uygarlıkları etkilemiş bir kavimdir. Yapılan araştırmalar Urartular ile Hurriler arasında akrabalık olduğunu göstermektedir. Zaten urartu dili de Sami ya da Hint Avrupalı bir dil olmayıp , Asiatik bir dil olan Hurri dili ile benzerlikler göstermektedir. Aynı zamanda Hurri ve Urartu tanrıları arasında büyük benzerlikler vardır.

Urartular ile ilgili ilk bilgilere Asur kaynaklarında rastlanmaktadır. Asur Kralı Salmanassar I , MÖ 1274 yılında Uruarti'ye karşı sefer yaptığını yazmaktadır. Ancak o dönemde Urartu kavimleri daha bir devlet haline gelmemişti. Ayrıca Tevrat'da Ağrı Dağı için kullanılan Ararat isminin de Urartu ile alakalı olduğu kesindir. Urartular ise kendilerine Biaini'li demişler , Biane ya da Viane isminde bugünkü Van şehrinin adı türemiştir.

Urartu ülkesi geçit vermez dağlarla dolu olduğundan kavimler ilk olarak müstakil yerleşim birimlerinde yaşamışlar ancak , büyük olasılıkla , dışarıdan gelen baskılarla birleşmek yoluna gitmişler ve tahminen MÖ dokuzuncu yüzyılın başlarında krallıklarını kurmuşlardır. 

Urartu Devleti'nin ve krallık sülalesinin kurucusu I.Sarduri Van Kalesi'nin ilk kurucusudur. Buradaki ilk yazıların da Asur yazısı ile taş bloklara yazılması bu döneme rastlar.

Bu dönemden sonra Urartular'ın genişleme dönemi başlar. Bu yıllar MÖ 810- 730, Urartular'ın en kuvvetli oldukları dönemdir. Güneyde Asur ülkesine , batıda Hatti ülkesine yayılmışlar burada savaşlar yapmışlardır. Asur'un bu dönemde zayıflaması da Urartular'ın işini kolaylaştırmıştır.

MÖ 730'larda Asur'un güçlenmesiye Urartu Devleti toprak kaybetmeye başlamıştır. Bu dönemi Asur'la olan savaşlar takip etmiştir.

Ancak bu arada güç dengsi de değişmektedir. Büyüyen Med tehlikesi, Med-Iskit ittifakı ile sonuçlanmış ve bunun sonucunda da Ninova düşmüş, MÖ 605 yılında da Asur Imparatorluğu tarihe karışmıştır. Bu durum Urartu Devleti'ni de etkilemiş ve Med ve Iskit tehlikesi Urartu üzerine odaklanmıştır.

Urartu Imparatorluğu de bu saldırılara dayanamamış ve MÖ yedinci yüzyılın sonunda tarih sahnesinden çekilmiştir. Eski Urartu kaleleri Çavuştepe ve Toprakkale'de bulunan Iskit tip ok uçları Urartu ülkesini Iskitler'in ele geçirdikleri yönündeki Babil tarihlerini desteklemektedir.

Urartular bölgede önemli bir uygarlık oluşturmuşlar, Urartu metal işlemecilik sanatı çevre kültürler üzerinde etkili olmuştur. Bu gelenek bugün bile devam etmektedir. Ancak Urartular edebiyat alanında büyük eserler vermemişler ya da vermişlerse de henüz gün ışığına çıkmamıştır.

URARTU INANÇLARI

Urartu Devleti feodal bir devletti ve şehirler merkezden gelen memurlarla yönetilirdi. Yönetim böyle olmakla birlikte merkesi din de büyük önem taşımakta devlete dini bir karakter vermekteydi.

Urartuların dinleri ve inançları hakkında bilgimiz oldukça sınırlıdır. Çivi yazısı belgelerin içinden derlenebilenler ve kabartma resimlerden öğrenilenler ile sınırlı bir resim oluşturulabilir. Örneğin Uratular'da büyü ve diğer benzer inanaçlar hakkında bilgimiz yoktur.

Urartular'ın en önemli tanrısı Haldi'dir.  Haldi savaşa çıkan kralı kutsayan savaş tanrısı idi. Köken olarak bu tanrının, ilk Urartu Devleti oluşurken en güçlü olan boyun tanrısı olduğu düşünülmektedir.

Kralalr savaşı kazanmak için haldi'ye yakarır, kazanırlarsa da diktikleri yazıtlarda ilk Haldi'nin adını anarlardı. Yapılan binaların çoğu Haldi adına yapılırdı.

Haldi'nin karısı ise Arubani idi. Ancak Arubani bir ana tanrıça kadar önemli değildi.

Panteonda Haldi'den sonra gelen tanrı fırtına tanrısı olan Teişeba idi. Bunun Hurri-Hitit tanrısı Teşup ile bir olduğu düşünülmektedir.  Urartu sanatında boğa üzerinde gösterilmiştir. Karısı Huba ise Hepat'ın karşılığı olarak düşünülmektedir.

Üçüncü sırada ise Güneş Tanrısı Şivini vardır. Bu tanır da Asur Güneş tanrısı Şamaş ve Hurri tanrısı Şimigi ile aynı tanrı olarak kabul edilir.

Buradan görüldüğü gibi Urartu panteonu en önemli tanrılar itibarı ile, başta Hurri olmak üzere yabancı kavimlerin etkisindedir. Devlet dini yaratma çabalarının yanında her kavme de dini özgürlük verilerek birlik korunmuştur.

Hurri tanrı listelerinde seksen civarında tanrı ve tanrıça ismi tespit edilmiştir.  Bunlar arasında yabancı tanrı/tanrıçalar olduğu gibi doğa olaylarını temsile den tanrı/tanrıçalar da vardır. Yurt ve toprak tanrısı Ebani, deniz ve sular tanrısı Suinina, tepeler ve dağlar tanrısı Arni gibi.

Kurban törenleri Urartular tarafından sık uygulanırdı. Hatta hangi tanrıya nasıl ve ne kadar kurban verileceğine dair yazılar da vardır. Bunların dışında çeşitli fırsatlarda , kuraklık, kıtlık,savaş gibi olaylarda kurbanlar sunulmuştur.

Urartu tanrı kültlerinde tapınaklar önem kazanmışlardır.

Tapınaklar içinde tanrı figürünün bulunduğu bir oda, avlu ve yan odalardan oluşmaktaydı. Çoğu tapınak birbirine benzemektedir.

Çavuştepe'de , Aşağı kaledeki tapınağı Erzen şöyle anlatmaktadır : (Çavuştepe I , bkz. Kaynakça)

Aşağı kalenin orta kesiminde geniş bir alana yayılmış durumdadır. Çavuştepe tapınağı, Altıntepe ve ArinBerd'te de olduğu gibi, yalnızca bir cella'dan  ibaret olmayıp, depoalrı ve geniş kabul salonuyla T. Özgüç'ün ˜mabet-saray' olarak nitelendirdiği yapı kompleksini meydana getirmektedir. Öteki Urartu tapınakları gibi cella, köşeleri rizalitli, kalın duvarlı ve kare bir plana sahip olup, dıştan 10x10 m, içten ise 4.50 x 4.50 m boyutlarındadır. Cella'nın cephesi kuzey-doğuya bakmakta, önünde 21.50 x 21.50 m boyutlarında ve muhtemelen üç tarafı galerili, zemini düzgün ve dörtgen yassı taşlarla döşeli bir avlu; avlunun doğu sınırında üzeri beyaz badanalı kerpiç sekiler, kurban masası ve kuzeyde de yuvarlak bir taş sunak yer almaktadır. Çavuştepe tapınağının kutsal alanı içinde, aynen Altıntepe'de olduğu gibi, muhtemelen farklı seremonilerin sahnelendiği üç adet kurban alanı mevcuttur.

Ayrıca Urartular tapınakların duvarlarını da çeşitli levhaklarla süslüyorlardı. Tapınakların içinde, avluda üç ayaklı kazanlar ve tanrı armağanlarının konulduğu masalar, altarlar da bulunuyordu.

Urartular için açık hava tapınakları da önemliydi. Tuşpa (Van Kalesi) ve Altıntepe'de bulunan açık hava tapınakları bunlara en iyi örneklerdir.

Tuşpa'daki açık hava tapınağında kayalara oyulmuş nişler içinde II.Sarduri'nin askeri eylemlerini anlata iki çivi yazılı stel vardı. Bu tür stellere de tapınıldığı düşünülmektedir.

Altıntepe'deki açık hava tapınağı ise ölü kültü ile alakalı bir steller sahasıdır. (bkz. Özgüç , Kaynakça)

Urartular'da Ölü Kültleri

Urartular da , diğer kültürler gibi ölümden sonra hayata inanmışlardı. Urartular'dan ölü gömme ile ilgili belge bize ulaşmamıştır. Ancak arkeolojik bulgulardan hem yakarak hem de yakmadan ölü gömdüklerini, anıtsal mezar yaptıklarını ve ölü hediyesi bıraktıklarını biliyoruz.

Açık hava tapınaklarının da ölü kültü ile olan ilşkisini Altıntepe açık hava tapınağı için Özgüç şöyle anlatmaktadır: (bkz. Kaynakça)

Bu açık hava mabedinin ölü kültü ile ilişkili olduğundan ve muayyen zamanlarda burada toplanıldığından, dini merasimler yapıldığından şüphe edilmemelidir. Açık hava mabedinin mâna ve plan bakımından paraleli Urartuda, hatta bütün Anadolu'da mevcut değildir. Bu bakımdan buna Uratuların ortaya koyduğu bir yenilik gözü ile bakılmalıdır.

Tapınaklar aynı zamanda ekonomik merkezler de olmuşlar ve tanrı adına hayvan beslenmiş, ekin ekilmiştir. 

Urartular'da Doğa Kültleri


Daha önce de belirttiğimiz gibi , Urartular doğa olaylarına, doğal varlıklara büyük önem vermişler hatta tanrılaştırmışlardır.

Bunun dışında urartuların su kaynaklarını, mağaraları, dağları, büyük ağaçları ve kayalıkları kutsal saydıklarını biliyoruz.

Su kanaklarına yapılan balık figürleri, mağaralara yapılan resimler, hayat ağacı fgürleri ve kaya resimleri bu doğal varlıkların kutsallığını göstermektedir. Özellikle kayalara oyulan kapı figüleri de ilginçtir. Buralarda kurban listeleri olması bu kapıların tanrılar ile aakalı olduğunu düşündürtmektedir.

Urartularda ayrıca hayvan tanrılar, yarı hayvan yarı insan canlılar da resimlenmiştir. Özellikle boğa figürleri önemlidir

URARTULARIN YIKILIŞI
Kafkaslarda yaşayan göçebe Kimmerler M.I. 714'ten kısa bir süre önce Urartu topraklarınım istila ettiler. Bu sonu belki de, kuzeydeki birçok tampon devleti akılsızca yok eden 1. Rusa hazırladı ve Kimmerleri kendi sınırına dayanmış buldu. Korkusuzca saldırıya geçti ama büyük bir felakete uğradı: Kral 2. Şarrukin'in Urartulara ilişkin bilgi toplamak üzere kuzeye gönderdiği Asur veliaht prensi Sinahheriba, Rusa'nın ordusunun Kimmer topraklarında yenik düştüğünü ve Rusa'nın komutanlarla bağlantıyı yitirerek Urartu ülkesine kaçtığını babasına haber verdi. Bu durumdan güç alan Şarrukin M.I. 714'te yeni bir sefer açtı. Bu sefer, Urartu krallarının kendi dağlık yurtlarının dışına yönelik bütün hayallerinin sonu oldu. Rusa, Asurlara karşı müttefikleriyle kurduğu bir koalisyona başkanlık ettiyse de başarılı olamadı. Bunun üzerine acele Tuşpa'ya döndü. Şarrukin, Kimmerlerle çatışmaktan kaçındı ve Urartuların Ardini'deki en önemli tapınağını yağmaladı. Haldi'nin heykelini alıp götürdü. Rusa bu son felaketi haber alınca intihar etti. Rusa'nın uğradığı yenilgiler Urartuların siyasi gücünü yok etmişti. Yine de onun oğlu 2. Argişti ve ardılları kraliyet geleneğini sürdürdüler, ülkenin doğal kaynaklarını geliştirdiler. Urartu kültürü ayakta kaldığı gibi, siyasal güçsüzlüğüne karşın, bir süre daha serpildi. M.I.590'da ülkeyi istila eden Medler, Urartu Krallığı'nı ortadan kaldırdılar.

DEVLET YÖNETIMI
Urartular da diğer Anadolu devletleri gibi krallıkla yönetiliyorlardı. Saltanat hüküm sürüyordu. Krallığın ilk yüzyılında, Asurlarınkine benzer askeri harekatlara ağırlık veren Urartular doğu, batı ve kuzeydeki komşularıyla sürekli savaştılar. Urartu krallarının toprakları üstünde büyük yetkileri vardı ve krala itiraz edilmezdi. Çünkü kralın, toprakları Urartuların en yüce tanrısı olan Savaş Tanrısı Haldi adına yönettiğine inanılırdı. Urartular askeri ve diplomatik alandaki uygulamalarının çoğunu Asur uygarlığından almışlardır.

Ayrıca Bakınız

Tarih Konular

Uygarlık Öncesi ileri Kültürler

Mezopotomya Uygarlıkları Haritaları

Anadolu Uygarlıkları Haritaları

ilk Yerleşim Yerleri Haritaları

1.Dünya Savaşı Haritaları

7.Sınıf Sosyal Bilgiler Konuları

6.Sınıf Sosyal Bilgiler Konuları


Yorumlar   

+1 #1 EzgiTarz2002 15-12-2013 16:37
teşkürrrrrrrrrr rrrrrrr :P :roll:
Alıntı

Yorum ekle


Güvenlik kodu
Yenile

   
   

Üye Girişi  

   
   
   

Tüm hakları saklıdır. Site Adı Açıkca  belirtilerek , ve yazıya link verilerek bir bölümünden alıntı yapılabilir. Yazının izinsiz tamamen kopyalanması durumunda hukuki işlem yapılacaktır. Detaylı Bilgi için Kullanım ve Gizlilik Sözleşmesine Bakınız.Telif Hakkı olan mataryel bildirliği an yayından kaldırılacaktır.

Copyright © 2009 aygunhoca.com

 

© aygunhoca.com