Ilk Müslüman Türk Devletleri Ders Notları

aygunhoca tarafından yazıldı. Aktif .

ILK MÜSLÜMAN TÜRK DEVLETLERI
TÜRKLERIN ISLAMIYETI BENIMSEMELERI TALAS SAVAŞI 751

Hz.Ömer in 642 de Nihavent savaşını yapıp Irandaki Sasani devletine son verip Iran ı almasından sonra Türklerle Müslüman Araplar sınır oldu.
Hz Osman zamanında Kafkasya ve Horasan da Türklerle çatışmalar başladı.    Emeviler döneminde Kuteybe Bin Müslim maveraünnehri aldı.
Türkişler Emevilerle büyük bir mücadeleye girişti.
Bu mücadelenin temelinde Emevilerin yaptığı aşırı ırkçılık yatmakta idi.
Türkiş kağanı Sulu kağan Emevi leri buradan kovdu.
751 yılında yapılan Talas savaşıyla ilişkiler barışa dönüştü.
Talas savaşının sebeplerine bakıldığında
1)    745 de yıkılan Kutluk devletinin yerine kurulan Uygur devletinin henüz toparlanmamış olması.
2)    747 de Çin in bunu fırsat bilerek batıya doğru ilerlemeye başlaması.
3)    Çinin Orta Asyayı hakimiyeti altına almak istemesi.
Çinin karşısına çıkan Karluk Türkleri bunlarla tek başlarına mücadele edemeyeceklerini anladılar.
Abbasilerin Horasan valisi Ebu Müslimden yardım istediler
Arap Türk ordusu 751 de Çin i yendi.
Bu savaşın sonuçlarına bakıldığında
Orta Asya Çin egemenliğinden kurtuldu.
Çinin Batıya doğru ilerlemesi durduruldu.
Zengin tarım havzası Uygurların eline geçti.
Islam Türkler arasında yayılmaya başladı.
Karluk Türkleri  Islamı benimsedi.
Türkler Abbasi devletinde görev almaya başladı.
Türk Islam tarihi başladı.
Islam dünyası Türkleri kazandı.
Kağıt pusula barut matbaa önce Türklere sonra Islam dünyasına yayıldı.(756 da Semerkant ta ilk kağıt fabrikası kuruldu)
Türklerle Araplar arsında barış dönemi başladı ticari ilişkiler artı.


TÜRKLERIN ISLAMIYETI BENIMSEMESINI KOLAYLAŞTINA FAKTÖRLER

1)    Eski dinleri ile benzermlik göstermesi.
Eski dinde de tek Tanrı alması.
Cennet cehennem olması.
Keder inancını olması
Ahiret inancının olması
Şehitlik anlayışının olması.
Melek şeytan vs lerin benzerlik göstermesi.
2)    Orta   Asya'nın ticaret yolları üzerinde olması ve Müslüman tüccarların etkisi.
3)    Islamiyetin doğruluk dürüstlük ve ahlak anlayışının Türk ruhuna uygun olması.
4)    Mavereünnehr de kurulan medreselerin etkisi.
5)    Abbasilerin ılımlı yaklaşmaları sonucu Islam ın daha iyi tanıması.
6)    Talas savaşında ezeli düşmana karşı Arapların Türklerin yanında yer almaları.
7)    Türk kültürü ile Islam kültürünü benzerlik göstermasi.
8)    Islamda ki gaza fikrinin Türklerin askerlik anlayışına uyması.


TÜRKLERIN ISLAMIYETI KABUL ETMELERININ SONUÇLARI

Türkler islamiyetin koruyuculuğunu ve savunuculuğunu üstlendiler.
Islamiyet geniş bir alana yayıldı.
Islam medeniyetinin yayılmasında ve gelişmesinde büyük rol oynadılar
Kendilerinden başkalarının Müslüman olmasını sağladılar.
Halifeliği korudular ve devamını sağladılar.
Suçluklu ve Osmanlı döneminde Islam birliğini sağladılar.
Islamın cihan dini olmasını sağladılar.
Öz kültürlerini korumayı bildiler
Türkler Islamiyeti kılıç zoruyla kabul etmedileder.

KARAHANLILAR 840-1042  (1211-1212
Uygurların yıkılmasından sonra Yağma Çigil ve Karlık Türkleri bir araya gelerek Karahanlı  devletini kurdular.
Bu devletin kurucusu Bilge Kül Kadir handır.bu han döneminde Taşkent halkı Islamiyet i benimsemişti.
Daha sonra başa Bezir Arslan peşine Oğulcak Kadir han geldi.
Her ikisi döneminde Samanoğulları ile mücadele edildi.
Oğlcaktan sonra başa gelen Satuk  Buğra han döneminde Karahanlılar Islamiyet i resmi din olarak aldılar.
999 da gaznelilerle birleşerek Samanoğullarını ortadan kaldırdılar.
Bu devletin toprağı olan Maveraünnehr Karahanlılar Horasanı ise Gazneli ler aldılar.
Horasanı almak için Gaznelilerle mücadele ettiler ama başaramadılar.
Karhanlılar en parlak dönemlerini Yusuf Kadir han zamanında yaşadılar.
Yine bu han ülkeyi oğulları arasında pay etti ve ülke Doğu Batı olmak üzere ikiye ayrıldı.
Doğu Karahanlılar önce Selçuklular a sonra Moğol Karahıtaylara bağlı yaşadılar ve 1211 de tarih sahnesinde çekildiler.
Batı Karahanlılar  ise önce Selçuklulara daha sonra Moğol Karahıtayların istilasına uğradılar ve Harzemşahlar tarafından ortadan kaldırıldılar.
Karahanlıların özelliklerine bakıldığında 
1)    Orta Asya da kurulan ilk Müslüman Türk devletidir.
2)    Türk kültürü ile Islam kültürünü ilk kaynaştıran devlettir.
3)    Türk Islam medeniyetinin temeline attılar.
4)    Türkçeyi resmi dil olarak kullandılar.
5)    Uygur alfabesini kullandılar.
6)    Böylece özelliklerini korumaya çalıştılar.
7)    Ipek yolundan pay almışlar ilk ribatları (kervansaray) ları yaptılar.
8)    Türk boylarının batıya ilerleyiş sürecini başlattılar.
9)    Ilk Türk –islam eserleri bu donemde doğdu.
Kutatgu Bilig
Divanı Lugutı Türk
Divanı Hikmet
Atabetül Hakayık


GAZNELILER 962-1187
Samanoğullarının ordusunda görev yapan Alp Tekin 962 bunlarla anlaşamayınca Gazne şehrine gelerek Gurluları kovarak buraya hakim oldu.
Böylece Hindistan'ın Pencap bölgesindenHarizim ve Horasan bölgesine uzanan bir devletin temelleri atıldı.
Alptekin den sonra başa Sebük Tekin zamanında Kuzey Hindistan a kadar topraklar genişletildi.
Bu sultan zamanında Samanoğullarındaki bir isyan bastırıldı.
Bu da bu devletin hala Samanoğullarına bağlı olduğunu gösterir.
Sebük Tekinden sonra başa Mahmut geldi.
Mahmut 999 da Karahanlılarla anlaşarak samanoğullarını yıktı.
Onların toprakları bu iki devlet arasında pay edildi ve Horasan Gaznelilerin hissesine düştü.
Daha sonra Horasan a göz diken Karahanlılarla mücadele etti ve burayı onlara vermedi.
Abbasi halifesini Şii Büveyih oğullarına karşı korudu.
Halife buna karşılık Mahmut a sultan unvanı verdi.
Iraktaki bir kısım toprakları aldı.
Mahmut zamanında Hindistana 17 sefer düzenlendi.    Bu seferlerin sebeplerine bakıldığında
1)     Islam dinini yaymak.(dini)
2)    Hindistan ın zenginliklerini ülkesi taşımak.(ekonomik)
3)    Kendisine karşı birleşen racaları ortadan kaldırmak.(siyası)
Bu seferlerin sonuçunda
Kuzey Hindistan Türk yönetimine girdi
1858 yılına kadar sürecek olan Hindistan da Türk yönetimi başladı.
Hindistana Islamiyet gitti
Kast sistemine darbe vurdu
Bugünkü Pakistan doğdu.
1030 yılında Mahmut ölünce başa Mesut geçti.
Mesutta Hindistan a seferler düzenledi.
Bu sultan döneminde Selçuklular Horasan a girmeye çalışıyorlardı.
Mesut 1035 Nasa 1038 Sarahs 1040 Dndanakan savaşlarını kaybetti.
Böylece güç dengeleri bölgede değişti.
Gazneliler Selçukluların himayesine girdi.
Selçukluların dağılmasından sonra 1187 yılında Lahor küçük bir devletken Gurlular tarafından ortadan kaldırıldılar.                                                   
Bu devletin özelliklerine bakıldığında
Iran Arap kültürünün etkisinde kalmışlarıdır.
Devletin kurucuları ve ordusu Türktür.
Çok çeşitli topluluklardan oluşmuşlardı.
Böyle olmaları yıkılmalarındaki en büyük etkenlerden biridir.
Dönemlerinde Selçuklu ve Karahanlı gibi iki güçlü Türk devletinin olması da bir dezavantajdır.
Hindistan a Afganistan a Islamiyet i götürdüler
Hindistan da 1858 ye kadar sürecek olan Türk sülalelerinin yönetimini başlattılar.
Kast sistemine darbe vurdular
Ilim ve ilim adamlarına önem verdiler Karahanlılarla bu konuda yarıştılar
El Buruni Gazneli sarayında yetişti
Firdevsi Şahnamesini Mahmut a sundu
Karhanlılar gibi Türk Islam medeniyetinin doğmasında ve gelişmesinde katkıda bulundular
Kurulduğu yerin adını alan devlettir
Resmi dilleri Arapça,edebiyat dilleri Farsça,sarayda ve orduda Türkçe kulanmışlardır
Buda yöneticilerin dejenere olmasına ortam hazırlamıştır
Bu durum ayrıca birliğin sağlanmamasında da etkili olmuştur.


BÜYÜK SELÇUKLU DEVLETI  1038(1040)-1157
X yy ilk yarısında Hazar denizinde Seyhan ırmağına kadarki bölgede devlet kuran Oğuzlar dan ayrılan Kınık boyunun kurduğu bir devlettir.
Kınık boyu Oğuz Yabgu devletine bağlı Seyhun nehri ağzında yaşarken liderleri Dukak adlı birisiydi.
Dukak aynı zamanda bu devlette Subaşı görevi yapmaktaydı.
Dukakın ölümünden sonra boyun başına Selçuk geçti.
Buda subaşı (ordu komutanı) görevini sürdürdü.    Seyhun nehri ağzını 935 yıllarında Kınık boyu çıkan anlaşmazlık veya otlak yetmezliğinden dolayı terk ederek Oğuz Yabgu devletinin başka bir şehri olan Cend e geldiler.
Burada Islamiyet i benimsediler.
Yabgu henüz Müslüman olmadığından ona yıllık vergiyi vermediler.
Böylece Oğuz Yabgu devleti ile ilişkiler koptu ve bu topraklar terk edilerek Harzem bölgesine gelindi.
Bu tarihden sonra Selçukluların en büyük problemi yerleşecekleri bir yurt bulmak oldu.
Diğer Oğuz boylarını da yanlarına alarak güçlendiler.
Bu arada Iran daki Samanoğulları Karahanlılara karşı Selçuk tan yardım istedi .
Selçuk oğul Arslan ı yardıma gönderdi.
Bu yardım sonucu Samanoğulları Selçuklulara Maveraünnehr de Nur kasabasın yurt olarak verdiler.
Böylece yerleşilecek bir yurt bulunmuş oldu.
999 da Gazneli Karahanlı birleşti Samanoğullarını ortadan kaldırdı.
Maveraünnehr Karahanlıların eline geçince Selçuklular zor durumda kaldı.
1007 yılında Selçuk öldü.
Boy beyliğine Arslan Yabgu geldi.
Karahanlı şehzadelerin aralarındaki anlaşmazlıklardan istifade ederek Maveraünnehr de kalmaya çalıştı.
Karahanlı Ali Tigini destekleyerek onun Buhara yı almasını sağladı.
Bu da Karahanlı sultanını dikkatini çekti.
Gaznelilerde Selçuklulardan hoşnut değillerdi.
Bu iki devlet anlaştı ve Arslan Yabgu Gazneli sarayına davet edildi.
Burada tutuklanarak Hindistan daki Kalencer kalesine hapsedildi.
Boyu başına Musa Yabgu geçtiyse de boyu yönetimi Tuğrul ve Çağrı beye kaldı. 
Bu arada Nur kasabasıda terk edilerek Tekrar Harzem e gelindi.
Tek sıkıntı yine bir yurt bulmaktı.
Işte bu amaçla Tuğrul 1016(18) de Çağrıyı Anadolu ya yurt bakması için gönderdi.

TUĞRUL VE ÇAĞRI BEYLER 1038(40)-1063
Tuğrul bey Kınık boyunun yerleşe bileceği bir yurt bulmak için büyük bir gayret içerisine girdi.
Azerbeycan ve Anadolu ya keşif hareketleri düzenliyordu.
Tuğrul GaznelI Mahmut tan kendisine bağlı olmak şartıyla Horasan bölgesinden üç tane yerleşip yurt edecekleri il istedi.
Fakat Mahmut bunu kabul etmedi.
1030  Mahmut öldü Mesut başa geldi.
Aynı teklif buna da yapıldı ama olumsuz cevap alındı.(Nesa Ferava Merv şehirleri yurt olarak verilmesine karşılık Selçukluların Gaznelilere asker vermeleri)
Durum böyleyken Selçuklular izinsiz olarak Horasan bölgesine girdiler.
Mesut üzerlerine asker gönderdi.
1036 yapılan Nesa savaşı Selçuklular kazandı.
Böylece Horasan ın kapıları Selçuklulara açıldı.
Bu savaştan sonra üç il daha istendi.
Verilmeyince 1038 de Sarahs savaşı yapıldı ve Gazneliler bir daha yenildi.
Selçuklular bu savaştan sonra kurultay düzenlediler.
Kurultay sonucu boy beyliği Musa dan alındı ve Tuğrul a verildi.
Nişapur devlet merkezi oldu.
Çağrı bey ise Merv i aldı.
Musa Sarahs a yerleşti.
Kavrut Şiraz ı aldı.
Böylece ülke hanedan arasında pay edildi.
Gazneli Mesut kaybettiği toprakları geri almak ve bu duruma kesin çözüm getirmek için Selçuklular üzerine yürüdü.
1040 yılına yapılan Dandanakan savaşı Horasan hakimiyeti içindi.
Sonuçta
1)    Selçuklu devleti resmen kuruldu.
2)    Gaznelilerin yıkılma süreci başladı.
3)    Horasan Selçukluların oldu.
4)    Selçukluların fetihleri hızlandı.
5)    Selçukluların Islam dünyasında otoriteleri artmaya başladı.
Bu savaştan sonra Tuğrul devlet merkezini Rey e (tahran) taşıdı.
10306 da Ibrahim Yınal,Kutalmış,Musa Gence de Bizans ordusunu yendiler.
1048 de Ibrahim Yınal Pasinlerde Bizans Ermeni Gürcü ordularını bozguna uğrattı.
Bu Anadolu  da Anadolu için yapılan ilk savaştı.
Gürcü kralı Lapirit esir alındı.
Tuğrul Istanbul da adına hutbe okunması şartıyla bu kralı serbest bıraktı.
Tuğrul zamanında Sivas kadar Bizans ın savunması kırıldı.
Tuğrul bey Şii Büveyhoğullarına karşı halifeyi korumak için iki defa Bağdat a gitti .
1055 de ikinci gelişinde halifenin kızı ile evlendi.
Tuğrul bey halifeyi koruyarak onun dini nüfuzundan yararlanmıştır.
Halifede kaybettiği siyasi otoritesini Tuğrul un siyasi otoritesinden yararlanarak sağlamaya çalışmıştır.
Bir anlamda siyasi ve dini otorite birbirinden ayrılmıştır.
1060 da Çağrı bey 1063 de Tuğrul bey vefat etti.

ALP ARSLAN DÖNEMI 1063-1072
Alparslan önce Kutalmışla taht mücadelesi yaptı ve kazandı.
Kutalmış Suriye ye çekildi.
Daha sonra Kafkas seferine çıktı.
Revanı Kars ı Ani yi aldı.
Türkistana yönelip Cend ve Harzemi fethetti.
Bu arada Kavrut isyan edince onun isyanın bastırdı.
Malazgirt kalesini fethetti.
Daha sonra Mısır seferine çıktı.
Mısırdaki Fatimiler Sünni halife ve onun koruyucusu Selçukluların gücünü kırmak için terör hareketlerinde bulunan Batinileri ve onun uzantısı Hasan Sabbahı destekliyorlardı.
Alparslan bu duruma son vermek için Mısır seferine çıktı ise de Suriye den dönmek zorunda kaldı.
Bizans imparatoru Romen Diojen Selçuklular üzerine geliyordu.
Bizans bu seferi şu sebeplerden düzenlemişti.
1)    Alparslanın bazı komutanları Anadolu nun fethi için görevlendirmesi ve onların faaliyetleri.
2)    Anadoluya artan Türk baskıları.
3)    Orta Asyadan gelen Türk göçlerinin Anadolu ya yönlendirilmesi.
1071 yılında Malazgirt de yapılan savaşı Selçuklular kazandı.
Bizans imparatoru esir alındı ve onunla bir antlaşma yapıldı.Buna göre:
Bizans yıllık vergi verecek
Gerektiğinde asker verecek
Doğu Anadolu Selçuklu  toprağı sayılacak.
Bizans imparatoru bu şartları kabul etti ama döndüğü zaman öldürülünce antlaşma yürürlüğe girmedi.
Sonuçta
Andolunun kapıları Türklere açıldı.
Anadolu Türk yurdu olmaya başladı.
Ilk Türkmen beylikleri kuruldu.
Türkiye tarihi başladı.
Bizans Islam dünyasına tehdit olmaktan çıktı.
Bizans Türklere tek başına mücadele edemeyeceğini anlayınca Avrupa dan yardım istedi ve Haçlı Seferleri başladı.
Şark meselesi doğdu.
1072 de Alparslan Maveraünnehre seferine çıktı.
Burada fethettiği bir kale komutanı tarafından şehit edildi.
Bu dönemde vezir Nizam-ül Mülk ün faaliyetleride unutulmamalıdır.
Bu vezir Nizamiye medreselerini yaptırmıştır.

MELIKŞAH DÖNEMI 1072-1092
Melikşan önce Kavrutla taht mücadelesi yaptı ve kazandı.
Gazneli ve Karahanlılar üzerine yürüyerek onları itaat altına aldı.
Atsız Suriye ve Filistin i aldı.
Suriye hakimi Tutuşla Anadolu hakimi Süleyman birbirleri ile savaştı ve Süleyman öldü.
Melikşah bu işe kızdı ve bölgeye gelerek Antakyayı aldı ve Anadolu yu kendine bağladı.
Kafkas seferine çıktı ve Gürcü ve Ermenilere ait kaleleri aldı.
Maveraünner seferine çıkarak Buharayı aldı.
Yemeni Adeni aldı.
1091 yılına gelindiğinde Çin e kadar olan topraklar ele geçirildi.
Alamut  kalesindeki terör hareketlerinde bulunan Hasan Sabah üzerine yürüdü fakat kale alınamadı.
Melikşah bu sefer sırasında öldürüldü.
Bun sultan döneminde başkent Rey(Tahran)den Isfahana taşındı.
Melikşah döneminde sınırlar Çin den Ege denizine Kafkasya dan Basra körfezine kadar uzandı ve en parlak dönem yaşandı.

BERKYARUK DÖNEMI (1092)1094-1104
Yaşının küçük olması dolayısı ile iki yıl devleti annesi Terken hatun yönetti.
1094 de Mehmet Tapar la yaptığı taht mücadelesini kazandı.
Batinilerle mücadele etti.
Haçlı seferleri bu dönemde başladı.


MEHMET TAPAR DÖNEMI 1104-1118
Batinilerle mücadele etti.
Alamut kalesini kuşattı ama alamadı.
Devleti dağılmaktan kurtardı.
l. Kılıçarslanla Musul için yaptığı savaşı kazandı.


SENCER DÖNEMI 1118-1157
Mahmutla yaptığı taht mücadelesini kazandı.
Mahmut bu mücadeleden sonra Irak Selçuklularının başına geçti.
Gazneli ve Karahanlıları itaat altına aldı.
Üç defa Harzeme sefer düzenledi bölgeyi itaat altına aldı.
1141 de Moğolların batıya ilerlemesinden dolayı onlarla Katvan savaşını yaptı ve yenilerek Maveraünnehri terk etti.
Bu savaşta devlet çok büyük bir darbe aldı.
Bunun peşine Oğuzlar vergilerini vermeyerek isyan ettiler.
Oğuzlar Iranlılardan yönetici atanmasına kızmışlardı.
Sencer üzerlerine yürüdü ve 1153 de yaptığı savaşı kaybetti ve esir düştü.
1157 de esarette iken öldü.
Bu sultandan sonra tahta kimse çıkmadı ve Selçuklu topraklarında çeşitli devlet ve atabeylikler kuruldu.
Selçukluların bu duruma düşme sebeplerine bakıldığında
1)    Hanedan arasındaki taht mücadeleleri.
2)    Moğolların batıya ilerlemeleri.
3)    Haçlı seferlerinin meydana getirdiği sarsıntı .
4)    Oğuzların küstürülmeleri ve isyanları.
5)    Merkezi otoritenin zayıflaması ve Melik ve Atabeylerin bağımsız hareket etmeleri.
6)    Batinilerin yıkıcı faaliyetleri.
7)    Abbasi halifesinin yıkıcı faaliyetleri.
Selçuklular
Islam birliğini sağladılar
Halifeliği koruyarak devamını sağladılar.
Haçlı seferlerine karşı koydular.
Anadoluyu Türkleştirdiler.
Islam kültür ve medeniyeti geliştirip yaydılar.

IRAK HORASAN SELÇUKLULARI 1119-1194
Melikşanın torunu Mehmet Taparın oğlu Mahmut amcası Sencerle yaptığı taht kavgasını kaybetti Irak Selçuklularının başına gönderildi.
Büyük Selçuklu dağılınca bağımsız hareket etmeye başladı.
Tuğrul zamanında Harzemşahlar tarafından ortadan kaldırıldılar.

KIRMAN SELÇUKLULARI 1048-1187
1038 Sarahs savşından sonra düzenlenen kurultayda Şiraz bölgesi Alparslanın kardeşi Kavrudun hissesine düşmüştü.
Kavrud Şii Büveyhoğullarını buradan atarak bölgeye yerleşti.
Oğuzlar bu devlete son verdi.

SURIYE SELÇUKLULARI 1069-1118
Suriyenin fethine Atsız görevlendirilmişti.
Atsızdan sonra gelen Söklü bu devleti kurdu.
Fatimilerle ve Haçlılarla mücadele etti.
Tutuştan sonra Dımaşk ve Halep olmak üzere iki kola ayrıldı.
Her iki devlet daha sonra Eyyübi ve Memlüklülerir himayesine girdi.

ANADOLU SELÇUKLULARI

ATABEYLIKLER

Merkezi otoritenin zayıflamasından yaralanan Meliklerin yanlarındaki Hocalar (Atabeyi) Melikleri kovarak bulundukları bölgelere hakim oldular.

BÖRILER(ŞAM) ATABEYLIĞI 1128-1154
Bu atabeyliğine Tuğtekinlilerde denir.
Böri adlı atabeyi kurmuştur.
Batinilerle mücadele etmişlerdir.
Musul atabeyi Zengi son vermiştir.

ZENGILER (MUSUL-SINCAR-HALEP)ATABEYLIĞI 1127-1259
Zengi tarafından kuruldu.
Haçlıların elinden Urfayı aldı ve buda ll.Haçlı seferine neden oldu.
1171 de Fatımilere son verdi.
Ilhanlılar tarafından yıkıldılar.

SALGURLULAR (FARS) ATABEYLIĞI 1147-1284
Oguzlarının Salgur boyundan Salgur kurmuştur.
Ilhanlılar son vermiştir.

ILDENIZOÄžULLARI (AZERBEYCAN) ATABEYLIĞI 1146-1225
Ildeniz tarafından kurulmuştur Tebriz'de kurulmuştur.
Moğollar yıkmıştır. 

BEYTEKINOÄžULLARI (ERBIL) ATABEYLIĞI 1146-1232
Beğtekin kurdu.
Abbasi halifeliğine bağlanarak son buldu.

HARZEMŞAHLAR 1097-1231
Aral gölü ile Hazar denizi arası Ceyhun nehrinin çevresi ve batısındaki bölgeye Harzem denir.
Bu bölgede oturan Türklere de Harzem Türkleri denir.
Selçuklular bu bölgeyi himayelerine aldılar ve bölgeye vali atarlarken bu bölgenin insanından seçtiler.
Melikşah zamanında Anuş Tigin (Kutbettin Muhammet) 1097 debağımsız hareket etmeye başladı.
Böyle olmasına rağmen bölge yinede Selçuklulara bağlı idi.
Sencer zamanında bölgeye üç sefer düzenlendi ve bölge itaat altına alındı.
Harzemli Atsız Sencerin Oğuzlarla olan mücadelesinde destek verdi.
Sencer ölünce Atsızın oğlu Il Arslan bağımsızlığını ilan etti.
Oğuzlarla mücadele ederek kısa sürede Selçukluların mirası üzerine kondular.
Alaattin Tekiş (1170-1220) zamanında
1)    Kıpcak Türkleri ve Karahıtaylar yenilerek orta Asya ya doğru ilerlendi.
2)    Irak Selçukluları yıkılıp Horasan alınarak Selçuklularla sınır olundu.
Alaattin Muhammet (1200-1220) zamanında ise
1)    Gurlulardan Afganistan alındı.
2)    Batı Karahanlılar yıkılarak Moğollarla sınır olundu.
Bu olay bir hakta oldu ve Moğolları batıya doğru harekete geçirdi.
Moğolları durdurmaya çalışan bu ilk Türk devleti bunda başarılı olamadı.
Alaattinin ölümünden sonra devlet dağıldı.
Celalettin Harzemşah devleti Tebriz de tekrar toparlamaya çalıştı ve başardı.
Moğollar buraya da gelince Celalettin Ahlata girdi.
Ahlatı alması Alaattin Keykubatı harekete geçirdi.
1280 de Yassıçemen savaşı yapıldı.
Savaşı kaybeden Celalettin Harzemşah Azerbaycan a geçmek isterken yolda Kürtler tarafından öldürüldü.
Böylece bu devlet son buldu.
Bu devletin yıkılması Anadolu Selçukluyu Moğollarla karşı karşıya getirdi.

TULUNOÄžULLARI 868-905
Abbasi devletinde görev yapan Tulunoğlu Ahmet tarafından kurulmuştur.
Mısırdaki karışıklıkları önlemek için halife tarafından görevlendirilen Ahmet karışıkları önledi.
Daha sonra halifenin siyasi otoritesinin zayıflığından yaralanarak Mısır Suriye Filistin Kuzey Irak ı kontrolü altına aldı.
Ahmet in ölümünden sonra karışıklıklar başladı.
905 yılında halife tekrar bölgeye hakim oldu.
Mısırlı tarihçiler Tulunoğullarının Mısır a altın çağını yaşattığını söylemektedirler.
Tulunoğlu ticaret yolunu kontrol etmiş ve Mısır ın imarına önem vermiştir.
Tulunoğlu camii ve hastahanesini yapmıştır. 
Tulunoğulları Müslüman Türk idarecilerinin kurduğu ilk devlettir.
Tulunoğulları Mısır da Türk idaresini başlatan devlettir.  

IHŞITLER (AKŞITLER) 935-969
Tulunoğullarından sonra Mısır ı 30 yıl Abbasi Halifesi idare etti.
Burada karışıklıklar bir türlü durmadı.
Bu karışıklıkları önlemek için bu sefer Ebubekir Muhammet gönderildi.
Bu kişi Ferganalı bir sultan çocuğu olup sultanlığı tepip Islam ın hizmetine girmiştir.
Halifede bu fedakarlığından dolayı ona sultanların sultanı manasına gelen El-Ihşit unvanını vermiştir.
Karışıklıkları önlemek için Mısır a geldi ve buradaki Türklerin desteğini aldı ve Mısır a hakim  oldu.
Daha sonra Suriye ve Hicaz ı topraklarına kattı.
Fatimiler Mısır a yönelmesi sonucu Mısır ı bunlara terk etti.
Bu devlet Mısır da kurulan ikinci Türk devletidir.
Hicaz a hakim olan ilk Türk devletidir.
Fatimilerin Mısır ı alamsını geciktirmiştir.
Gerek Tulunoğulları ve gerekse Ihşitler yöneticileri Türk halk ise Mısır lı idi.
Buda yıkılmalarında en büyük etkendir.

EYYÜBILER 1174-1250
Fatimiler haçlı seferlerinden dolayı zayıfladılar.
Mısırda karışıklık çıktı
Mısırın ileri gelenleri Musul atabeyi Zengiden yardım istediler.
Zengi Şirkuh ve kardeşi Selahattin Eyyübiyi yardıma gönderdi.
Şirkuh karışıklıkları önledi daha sonra Fatimilere vezir olrdu.
Şirkuhun ölümünden sonra vezirlik görevi Selahattine verildi.
Selahattin 1174 Fatimilere son vererek kendi devletini kurdu.
Suriye Lübnan Hicaz a kadar topraklarını genişletti.
1187 de Hattin-Hıttın savaşıyla haçlıları yendi Kudüs ü geri aldı ve buradaki Latin krallığını yıktı.
Bu olay lll.haçlı seferine neden oldu.
Selahattin bu sefer sırasındada haçlılara karşı bölgeyi korudu.
Haçlılarla yaptığı bu mücadeleden dolayı Mısır Libya Hicaz Filistin Şam Malatya Hamedan güney ve doğu Anadolu da –ki buraların bir kısmına gitmediği halde-adına hutbe okuduldu.
Ölümünden sonra ülke oğullarına pay edildi.
Son Eyyübi sultanı Turan Şah ölünce ülkenin yönetimi annesine kaldı.
Secerüt dürr denilen bu kadın Aybeg adlı bir komutanla evlenince ülke yönetimi bu komutanın eline geçti,

MEMLÜKLÜLER 1250-1517


Mısırdaki Türk devletleri askerlerini Kafkasya dan Kıpçak ve Çerkezlerden alıyorlardı.
Bunlara Kölemen veya Memluk deniliyordu.
Bu askerlerden biri olan Aybeğ Eyyübinin hanımıyla evlenince Mısır da yönetimi eline geçirdi.
Bu devlette sultanlık babadan oğla geçmez en güçlü komutan sultan olurdu.
1250-1382 yılları arasında Kıpçak köleler yönetimde bulundu bunlara Bahri Memluklar denildi.
1382-1571 yılları arası Çerkez köleler yönetimde bulundu bunlara Burcu Memluklar denildi.
Bu iki yönetim arasında bir fark yoktur.
Memluk devleti bir Türk devleti olup Mısır da Türkçeyi resmi dil olarak ilan etmiş ve bu dilin yayılması içinde çaba sarf etmiştir.
Bu devletin kuruluş yıllarında Moğol istilası devam ediyordu.
1243 Kösedağ savaşı ile Anadolu 1258 de Bağdat alınmış ve Suriye zorlanılıyordu.
1260 Ayn Calut savaşı ile Kutuz zamanında Moğollar yenildi ve Suriye ye sokulmadı.
Bu Moğolların ilk yenilgisi idi ve bir dönüm noktası oldu.
Moğolların ilerleyişi durdu
1261 de Baybars Moğollardan kaçıp gelen Abbasi soyunan Mustansır'ı halife ilan ederek halifeliğin devamını sağladı.
Baybars 1277 de Anadolu ya Moğollara karşı Kayseri ye yardıma geldi
Buradaki idarecilerden(Muhittin Pervane) gereken desteği alamadı.
Geri dönerken Moğolları Maraş yakınlarında bir daha yendi.
Moğollar bu olayın intikamını Anadolu da 50 bin Türkü katlederek aldılar.
Baybars haçlılarla da mücadele etti.
Kalavun zamanında haçlılar bozguna uğratıldı.
Memluklular her zaman Anadoluyu nüfuzları altına almayı düşünmüşlerdir.
Yıldırım Beyazıt zamanında ilişkiler bozulmaya başladı.
Fatih zamanında daha çok bozulan ilişkiler ll.Beyazıt zamanında savaşa dönüştü.
Yavuz zamanında yapılan 1516 Mercidabık  1517 Riydaniye savaşları ile bu devlete son verildi.
Bu devlet baharat yolunu kontrol etmiş bu sayede zengin olmuştur.

MOĞOL IMPARATORLUĞU 1196-1227
Xlll.asırda Moğolistan da Tumuçin (Cengiz)  tarafından bir devlet kuruldu.
Çok kısa zamanda Asya nın tamamına Avrupa doğusuna hakim olmuşlardır.
Çine giren Cengiz Pekini almış Çini istila etmiştir.
Bu devlet biri Moğol Türk devleti gibi görülse de Türk töresi doğrultusunda yönetilmiştir.
Cengiz 33 deftere yazdığı yasalarını Türk töresinden almıştır.
Dolayısı ile bu devlet bir Türk devletidir.Cengizin ölümünden sonra ülke oğulları arasında pay edildi.

1)    Ilhanlılar 1256-1336
Iranda Hülagü tarafından kuruldu
Islamiyeti benimsedi.
Anadoluya hakim oldu.
Timur tarafından yıkıldı.

2)    Kubilay hanlığı 1280-1336
Çinde Kubilay tarafından kuruldu.
Islamı kabul etmemiştir.
Zaman içinde Çinde eridi ve Çinlileşti.

3)    Altın Orda Devleti 1227-1502
Karadenizin kuzeyinde Batu han tarafından kurulmuştur.
Islamiyeti benimsedi.
Rusların güneye inmesini önledi.
Timur tarafından ortadan kaldırıldı ve hanlıklara bölündü.
Bunlar Sibirya Nogay Eejderhan Kazan Kırım hanlıklarıdır.
Bu devletin yıkılmasından sonra ruslan aşağıya (güneye) inmeye başlamışlardı.

4)    Çağatay hanlığı 1227-1369
Türkistanda Çağatay han tarafından kuruldu.
Islamiyeti benimsedi.
Timur tarafından yıkıldı.
Moğol istilasının Islam ve Türk dünyasına çok büyük zararları olmuştur. 
Geçtikleri yerleri yakıp yıkıp yağmalamışlardı.
Moğolların önünden kaçan Türkler Anadolu ya gelmiş buda Anadolu da Türk nüfusunun artmasına sebep olmuştur ve Türkleştirmeyi hızlandırmıştır.
Yine Moğolların önlerinden kaçan ilim adamları ve sanatçılarda Anadolu ya gelmiş ve bu alanda da büyük ilerlemelere imkan doğmuştur.

TIMUR IMPARATORLUÄžU 1368 -1507
Timur Barlas adlı bir Türk kabilesine mensuptur.
Türkistan halkının Moğollardan hoşnutsuzluğundan yararlanarak kısa sürede Çağatay hanlığını ortadan kaldırdı ve yaptığı Köprü savaşıyla bağımsız oldu.
Irana doğru hareket etti Ilhanlıları kaldırdı ve Osmanlı ile sınır oldu.
Altınorda devletini ortadan kaldırdı buralara hakim oldu.
Bu  Rusların güçlenmesine neden oldu.
Cihan hakimiyeti için Osmanlı ile savaştı ve bir müddet Anadolu yada hakim oldu.
1405 de Çine yapacağı sefer sırasında öldü.
Ölümünden sonra devleti 100 yıl daha yaşadı.
Daha sonra önce ikiye bölündü,1507 de Özbekler tarafından ortadan kaldırıldı.
Timurun torunu Babür Hindistan da Baburşahları kurudu.
Timur devleti döneminde Türk Dünyasında ilimde sanatta gelişmeler oldu.
Ali Kuşcu Gıyassettin Cemşit Uluğ Bey Ali Şiir Nevai gibi ilim adamları yetişmiştir.
Çağatay  Türkçesini yazı dili haline getirmiştir.
Türk Islam Dünyası üzerindeki Moğol tehlikesini kaldırmışlardır.


BABÜRŞAHLAR 1526-1858
Merkezi Agra olan bu devlet Timurun torunu Babur tarafından Afganistan Pakistan Kuzey Hindistan da kuruldu.
Baburşah hayatını anlatan Babürnameyi yazdı.
Ekber şah döneminde güçlendiler.
Cihan şah döneminde ise Taçmahal yapıldı.
XVll.yy Ingilizlerin kontrolü altına girdiler.
1858 de ise Ingilizler tarafında yıkıldılar.
Bu devletin yıkılması ile Gazneli Mahmut la başlayan buradaki Türk yönetimi sona erdi.

KARAKOYUNLULAR 1380-1459

Bir oğuz beyi olan Bayram hoca tarafından Erbil Nahcıvan arasında Ilhanlıların yıkılması ile kurulmuşlardır.
Merkezi Tebrizdir.
Erciş Musul Erzurum a hakim oldular.
Timurla mücadele sırısın da Karakoyunlu Kara Yusuf kaçıp l. Beyazıt a sığındı.
Timur çekilince bir daha toparlanamadı ve Akkoyunlu Uzun Hasan  tarafından ortadan kaldırıldı.

AKKOYUNLULAR 1370-1501-2 (1402-1502)
Oğuz boylarından Bayındır Bayat Döğerler tarafında Diyarbakır çevresinde Kara Yülük Oman tarafından kuruldu.
Moğolların çekilmesinden sonra Doğu Anadolu ve Batı Irana hakim oldular.
Uzun hasan zamanında Karakoyunlyulara ve Eyyübilerin Hasankeyf koluna son verilerek güçlendiler.
Uzun Hasan Fatih Istanbul u alınca buna karşı Venediklilere antlaştı Karamanoğullarını kışkırttı.
1473 Osmanlı ile Otlukbeli savaşını yaptı ve kaybetti.
Bu savaştan sonra bir daha toparlanamadılar ve 1501-2 lerde Şah Ismail tarafından ortadan kaldırıldılar.

Ayırca Bakınız

ilk Müslüman Türk Devletler Haritaları

Karahanlılar (840-1212) ve Harzemşahlar (1097-1231) Haritası

Büyük Selçuklular Haritası

ilk Müslüman Türk Devletleri

OnIki Hayvanlı Türk Takvimi

islamiyetten Önceki Türk Devletleri

islam Tarihi Haritaları

Büyük Selçuklular Haritası

Gazneliler Haritası 963-1187

Dünya Haritaları

Türkiye Selçuklu Devleti Haritaları

6.Sınıf Sosyal Bilgiler Konuları

7.Sınıf Sosyal Bilgiler Konuları

Tarih Konular

Kpss Tarih

Kpss Genel Kültür