İngiliz Sömürge İmparatorluğu Haritası

aygunhoca tarafından yazıldı. Aktif . Yayınlanma Avrupa Tarihi Haritaları

İngiliz Sömürge İmparatorluğu Haritası

Haritayı Büyütmek için üzerine tıklayınız

İngiliz Sömürge İmparatorluğu Haritası

 

Britanya İmparatorluğu (İngilizce: British Empire), Birleşik Krallık tarafından yönetilen dominyonlar, sömürgeler, protektoralar ve mandalar ve diğer bağımlı bölgelerden oluşan imparatorluktu. 16. ve 17. yüzyıllarda Birleşik Krallık tarafından kurulan deniz aşırı sömürgeler ve ticaret merkezleri olarak başlamıştır. En güçlü döneminde dünya tarihinde en geniş topraklara sahip olmuş imparatorluktu, bir yüzyıl boyunca dünyanın en önde gelen küresel gücü idi. 1922'de 458 milyon kişi, yani dünya nüfusun dörtte biri, Britanya İmparatorluğu'nun egemenliği altında idi[1] ve toprakları 13.000.000 milkare (33.000.000 km2) kapsadı.[2] Sonuç itibarıyla siyasî, dilsel ve kültürel kalıtı yaygındır. Gücün doruklarındayken, sıkça "Britanya İmparatorluğu'nda güneşin batmadığı" söylendi, çünkü dünya genelindeki genişliği nedeniyle her zaman en az bir tane toprağında günışığı vardı.

15. ve 16. yüzyıllardaki coğrafi keşifler boyunca İspanya ve Portekiz Avrupa'nın dünyanın keşfetmesinin öncüleri idi ve süreçte büyük denizaşırı imparatorluklar kurdular. Bu imparatorluklarda bulunan büyük servetten kıskanan İngiltere, Fransa ve Hollanda, Amerika ve Asya'da kendi sömürgeleri ve ticaret ağlarını kurmaya başladılar. 17. ve 18. yüzyıllarda Hollanda ve Fransa ile sürdürdüğü birkaç tane savaşın sonucu itibarıyla İngiltere (İskoçya ile yapılan 1707 Birleşme Yasası'ndan sonra Britanya), Kuzey Amerika ve Hindistan'daki üstün gücü oldu. Mamâfih, 1783'te bir bağımsızlık savaşından sonra Kuzey Amerika'da On Üç Koloni'nin kaybedilmesi Britanya için büyük bir hasardı, ve en yoğun nüfuslu olan kolonisini kaybetti. Bu gerilemeye karşın Britanya'nın dikkatı sonradan Afrika, Asya ve Büyük Okyanus'a çekildi. 1815'te Napolyon Fransası'nın yenilmesinden sonra Britanya, bir yüzyıl boyunca dışardan herhangi bir direnişin yer alınmayan bir öncülüğü vardı, ve dünya genelinde topraklarını genişletmeye devam etti. Beyaz yerleşimci sömürgelere daha çok özerklik veriliyordu; bazı sömürgeler de dominyon olarak yeniden sınıflandırıldı.

19. yüzyılın sonuna doğru Almanya ve Amerika Birleşik Devletleri'nin gelişmesi Britanya'nın iktisadî öncülüğünü aşındırdı. Britanya ve Almanya arasındaki müteakip askerî ve ekonomik gerilimler, Birinci Dünya Savaşı'nın en büyük nedenlerindendi ve Britanya, imparatorluğuna çok yüksek bir seviyede bağımlı olarak bu savaşı geçti. Finansal bir bakımdan bu çatışma Britanya için çok gerilimli bir etkisi vardı, ve savaştan hemen sonra imparatorluk en büyük genişliğini kazanmasına karşın artık eşsiz bir sanayî ya da askerî bir güç değildi. İkinci Dünya Savaşı'ndan galip çıkmasına karşın Britanya, savaş boyunca Güneydoğu Asya'daki toprakları Japonya tarafından işgâl edildi ve bu böylece Britanya'nın prestijine zarar verip imparatorluğunun dağılmasına hız verdi. Savaşın bitmesinden iki sene sonra Britanya, en yoğun nüfuslu ve en değerli sömürgesi olan Hindistan'a bağımsızlığını verdi.

20. yüzyılın geri kalanında Avrupa güçleri tarafından yapılan daha büyük bir küresel dekolonizasyon hareketi bağlamında imparatorluğun topraklarının çoğu bağımsızlığını kazandı; bu süreç 1997'de Hong Kong'un Çin'e geri verilmesiyle sona erdi. Bağımsızlıktan sonra birçok eski Britanya sömürgesi İngiliz Milletler Topluluğu üyesi oldu. Günümüzde ise 14 bölge hâlâ Britanya'nın egemenliği altındadır; bunlar Britanya denizaşırı topraklarıdır.

Kökeni

John Cabot'un Yeni Dünya'ya yaptığı ikinci yolculukta kullandığı gemi olan Matthew'ın bir kopyası.

Britanya İmparatorluğu'nun temelleri henüz İngiltere ve İskoçya iki ayrı krallıkken atıldı. 1496 yılında denizaşırı keşiflerde İspanya ve Portekiz'in başarılarının ardından İngiltere kralı VII. Henry, Asya'ya Kuzey Atlas Okyanusu'ndan ulaşan bir rota bulması için John Cabot'u görevlendirdi.[3] Cabot 1497 yılında, Amerika'nın keşfinden beş yıl sonra yola çıktı ve Newfoundland kıyısına başarılı bir şekilde ulaşsa da (bu sırada Kristof Kolomb gibi Asya'ya ulaştığını sanmaktaydı)[4] koloni kurmaya yönelik bir çalışma yapıldı. Cabot ertesi yıl Amerika'ya bir seyahat daha düzenledi; ama gemilerinden bir daha haber alınamadı.[5]

Bunun ardından Amerika'da İngiliz kolonileri kurmaya yönelik herhangi bir deneme 16. yüzyılın sonlarında, I. Elizabeth dönemine kadar yapılmadı.[6] İngiltere'deki Protestan Reformu, ülkeyle Katolik İspanya'yı karşı karşıya getirmişti.[3] 1562 yılında Atlantik ticaret sistemine girmek amacıyla John Hawkins ve Francis Drake'e Batı Afrika açıklarında köle taşıyan İspanyol ve Portekiz gemilerine saldırma yetkisi verdi.[7] Bu çabalar sonuçsuz kaldı ve daha sonra, İngiliz-İspanyol Savaşı şiddetlenince Elizabeth Amerika'daki İspanyol limanlarına ve Yeni Dünya'nın hazineleriyle geri dönen gemilere saldırı izni verdi.[8] Bu sırada Richard Hakluyt ve "Britanya İmparatorluğu" ismini ilk kullanan yazar olan John Dee[9] gibi etkili yazarlar İngiltere'nin kendi imparatorluğunun kurulması iin baskı yapmaya başladı. Bu dönemde İspanya Amerika'ya yerleşmiş, Portekiz Afrika'dan Brezilya ve Çin kıyılarına ticaret merkezleri ve limanlar kurmuş ve Fransa daha sonra Yeni Fransa adını alacak olan Saint Lawrence Nehri bölgesine yerleşmeye başlamıştı.[10]

İrlanda Plantasyonları

İspanya ve Portekiz'e oranla geç olsa da İngiltere 16. yüzyılda İrlanda'ya yerleşmeye başladı. İrlanda'ya önceki yerleşimler 1169 yılındaki Norman işgali kadar eskiye dayanmaktadır. "West Country men" adlı bir grup başta olmak üzere İrlanda Plantasyonları'nın kurulmasına yardım edenlerin çoğu Kuzey Amerika'nın sömürgeleştirilmesinde de rol aldı.[13]

Birinci Britanya İmparatorluğu (1583-1783)