17-18. Yüzyıllarda Osmanlı Devleti Haritası

Buğra Dündar tarafından yazıldı. Aktif . Yayınlanma Osmanlı imparatorluğu Haritaları

17-18. Yüzyıllarda Osmanlı Devleti Haritası

Haritanın büyük halini görmek için üzerine tıklayınız

17-18. Yüzyıllarda Osmanlı Devleti Haritası

17. YÜZYILDA OSMANLI DEVLETİ ( DURAKLAMA DEVRİ ):

   Osmanlı devleti bu dönemde bazı isyanlar ortaya çıkmış, Osmanlı bunları kendi içinde çözmeye çalışmış. Batıdaki gelişmelere kayıtsız kalmış. Ayrıca ekonomi ve askeri alanda bozulmalar ortaya çıkmıştır.
XVII. yüzyıl boyunca İran, Avusturya ve Lehistan'la savaşlar olmuştur. Osmanlılar bu savaşların bir kısmında başarılı olurken, bazılarında da yenilmişlerdir.
Osmanlı - İran ilişkileri
Bu dönemde İran'da meydana gelen taht kavgalarından Osmanlı Devleti'nin yararlanma düşüncesi, bu iki devleti bir kaç kez karşı karşıya getirmiştir: Çeşitli Antlaşmalar imzalanmıştır.
Ferhat Paşa Antlaşması (1590):Şah Tahmasb'ın ölümü üzerine meydana gelen iç karışıklıklardan dolayı Osmanlı Devleti bu ülkeye savaş açmış ve Azerbaycan, Gürcistan, Dağıstan'ı ele geçirmiştir. Yapılan antlaşma ile de bu toprakları ülkesine katmıştır.
NOT: Osmanlı Devleti'nin. Doğuda en geniş sınırlara kavuşmuştur.
Nasuh Paşa Antlaşması (1611): Osmanlı Devleti'nin iç karışıklığından yararlanmak isteyen İran savaş açarak Ferhat Paşa Antlaşması ile yitirdiği toprakları geri almıştır.
Osmanlılara yılda 200 yük ipek vermeyi kabul etti.
Serav Antlaşması (1618)
İran’ın vergilerini ödememesi üzerine savaş açıldı. İranlılar Nasuh Paşa antlaşması koşullarına uyacaklarına söz verdiler.
*** Kasr-ı Şirin Antlaşması (1639)
İran'ın Bağdat'ı işgal etmesi sonucunda savaş başlamıştır. Savaşı Osmanlı Devleti   kazanmıştır .
Bu antlaşmaya göre Azerbaycan, Revan İran'a, Bağdat Osmanlı Devletine bırakılmıştır.
NOT: Bu antlaşma ile günümüzdeki Türk-İran sınırı büyük ölçüde çizildi.
 
OSMANLI – LEHİSTAN İLİŞKİLERİ (1620-1676)
Hotin Antlaşması (1621): Lehistan'ın Erdel, Boğdan ve Eflak Beyliklerinin iç işlerine karışması üzerine II. Osman Lehistan üzerine sefere çıkar ancak kesin bir başarı sağlayamaz. Hotin Antlaşması   imzalanır.
NOT: Genç Osman bu savaşta yeniçeri ocağının bozulduğunu görür, bu ocağı kaldırmak ister. Ancak Yeniçeriler tarafından öldürülür.
Bucaş Antlaşması (1676): Lehistan'ın Ukrayna kazaklarına saldırması ve Kazakların Osmanlı Devletinden yardım istemesi sonucunda IV. Mehmet Lehistan Seferine çıkar.
Lehleri yenerek Podolya, Galiçya'yı ele geçirir. Lehlerin Barış istemesi sonucunda Bucaş Antlaşması imzalanır ve Podolya toprakları Osmanlı Devletine bırakılır.
NOT: Osmanlı Devleti'nin Batı’da toprak kazandığı son antlaşmadır. Batıda en geniş sınırlara kavuşmuştur.
OSMANLI – AVUSTURYA İLİŞKİLERİ (1593- 1699 )
Zitvatoruk Antlaşması (1606): Avusturya'nın Osmanlı topraklarına saldırması, Eflak, Boğdan, Erdel Beyliklerinin ayaklanarak Avusturya tarafına geçmesi ile III. Mehmetsefere çıkar. Eğri Kalesi'ni ele geçirir ve Haçova savaşını kazanır. Sonuçta Zitvatoruk Antlaşması imzalanır. 
Bu antlaşmaya göre : Kanije, Eğri, Estergon kaleleri Osmanlı Devleti'ne verilir.
Osmanlı padişahı ile Avusturya hükümdarı birbirine protokol bakımından eşit sayılacaktı.
*** NOT: Osmanlı Devleti, 1533 İstanbul Antlaşmasıyla Avusturya üzerinde elde ettiği üstünlüğü kaybetmiştir.
Vasvar Antlaşması (1664):
Erdel Beyliğinin isyan etmesi üzerine Köprülü Mehmet Paşa sefere çıkar isyanı bastırır. İkinci kez Fazıl Ahmet Paşa sefere çıkarak Avusturya ordusunu yener ve Vasvar Antlaşması'nı imzalar Buna göre Avusturya vergi vermeyi kabul eder, Uyvar Kalesi Osmanlı Devleti'ne Zerinvar Kalesi ise Avusturya'ya bırakılır.
II. Viyana Kuşatması 1683: 
Avusturya denetiminde bulunan Macar topraklarında yaşayan halkın din ve mezhep özgürlüğüne karışması sonucunda 
Merzifonlu Kara Mustafa Paşa Viyana'yı kuşatır. Ancak Avrupa devletlerinin birlikte hareket etmesi, Kırım Hanlığı'nın gereken desteği vermemesi Osmanlı Devleti'nin yenilmesine neden olmuştur.
Viyana Bozgununun Tarihteki Önemi:
Büyük başarılar sonucu kazanılan kale ve şehirler birer birer elden çıkmaya başladı. Avrupalılar kutsal ittifakı oluşturdular. Osmanlılar savunmaya, Avrupalılar taarruza geçti. Devletteki iç bozulmaların orduya yansıdığı görüldü.
Papanın teşvikiyle Venedik, Avusturya, Lehistan, Malta ve sonra da Rusya'nın katılımıyla kutsal ittifak oluştu. Osmanlı topraklarına saldırdılar. Osmanlı Devleti başarılı olamayınca, çareyi hükümdar değişikliklerinde aradı. Sırayla, II. Süleyman, II. Ahmet ve II. Mustafa başa geçti.
Zenta yenilgisinden sonra, İngiltere ve Hollanda (Felemenk)'nın aracılığıyla Karlofça Antlaşması yapıldı (1699).
Karlofça Antlaşması 1699: 
-    Ukrayna ve Podolya Lehistan'a
-    Mora yarımadası ve Dalmaçya kıyıları Venedik'e
-    Temeşvar   ve   Banat   dışında   bütün Macaristan Avusturya'ya verildi.
Rusya İle de 1700'de İstanbul Antlaşması yapıldı. Buna göre;
-    Azak kalesi Ruslara verildi.
-    Ruslar İstanbul'da elçi bulundurma ve serbestçe ziyaret hakkı elde etmiştir.
NOT:   Bu  antlaşma  ile  Ruslar  ilk  kez Karadeniz'e inme olanağı elde ettiler.
 
Karlofça Antlaşmasının Önemi:
1-  Osmanlıların ilk toprak kaybettiği antlaşmalardır.
2-  Osmanlı Devleti'nin gerileme dönemi başladı.
3-  Avrupalıların saldırıya geçmelerine olanak sağladı.
4-  Macaristan'ın kaybedilmesiyle, Osmanlı Devleti'nin Orta Avrupa egemenliği sona erdi.
5-  Karlofça Antlaşması, Osmanlı topraklarını paylaşmayı hedef alan ilk devletlerarası antlaşmadır.
 
İÇ İSYANLAR
XVII. yy.' da Osmanlı Devleti'nde askerî, idarî ve ekonomik nedenlere bağlı olarak isyanlar çıkmıştır. Bu isyanlar üç gruba ayrılır.
A) İstanbul (Merkezi) İsyanları Nedenleri:
1- Devletin askerî, idarî ve malî yönden bozulması      3- Devşirme usûlünün bozulması ve rüşvetle orduya asker alınması
2- Kapıkulu Askerlerinin maaşlarının ödenmemesi      4- Çıkarları zedelenen Ulema  sınıfının yeniçerileri kışkırtması
Özellikleri:
Kapıkulu Askerleri tarafından çıkarılmış olup, düzeni değiştirmeye yönelik hareketler değildir. Salt yöneticilere karşı olan isyanlardır. Yeniçeriler devlet içinde önemli güç olduklarını kavradılar. Sık sık ayaklandılar.
Başlıca ayaklanmalar: III. Murat, IV. Murat, Genç Osman ve IV. Mehmet zamanında çıkanlardır.
** Çınar olayı  (Vaka-yi vakvakiye): IV. Mehmet zamanında yeniçeriler tarafından devlet adamları Sultan Ahmet Meydanında asılarak idam edildiği olaydır.
B)    Anadolu (Celâlî) isyanları: 
Nedenleri: 1-Yöneticilerin halka adil davranmaması      2- Ekonomik durumun bozulması   3- Tımar sisteminin bozulması
4-Vergi adaletsizliği   5-Devşirme asıllı devlet adamlarının Anadolu halkı ile kaynaşamaması, gibi nedenlerle çıkmıştır.
Başlıcaları; Kalenderoğlu, Canbolatoğlu, Abaza Mehmet Paşa, Vardar Ali Paşa isyanlarıdır.
C)  Eyalet İsyanları
Osmanlı Devleti'nin otoritesinin zayıflamasından faydalanmak isteyen Kırım, Eflak, Boğdan, Erdel, Yemen, Bağdat, Trablusgarp gibi eyaletlerde çıkan isyanlardır. Dış devletlerin kışkırtması ile ortaya çıktı. Bu isyanlar Osmanlı Devleti'ni parçalamaya yönelik isyanlardır.
 
17. YÜZYIL ISLAHATLARI ( YENİLİKLERİ )
Bu dönemde yapılan ıslahatlar genellikle askeri nitelik taşır. Asıl amaç isyanları bastırmaktır. Devlet düzeninin niçin bozulduğu araştırılmadığı için kalıcı çözüm üretilememiştir. Şiddete başvurulmuştur.
I. Ahmet: Veraset sistemi değiştirilerek hükümdarlığın Osmanlı soyundan "en yaşlı ve en akıllı" olana geçme usulü getirildi. Şehzadelerin sancağa gönderilmesine son verildi.
Kuyucu Murat Paşa: Anadolu isyanlarını bastırmak için zora baş vurarak otorite sağlamıştır, ancak çözüm getirmemiştir.
Genç Osman: Saraydışı evlilik yapan, İçki yasağı getiren,gereksiz harcamaları kısan, Şeyhülislâmın yetkilerini kısıtlayan, Yeniçeri ocağını kaldırmak isteyen ve ilk kez yeniçeriler tarafından öldürülen padişahtır. 
IV. Murat: Yönetimi saray ağalarının elinden almış, İçki yasağı getirmiş. Yeniçeri ocağını egemenlik altına alarak İstanbul'da düzeni sağlamış, Anadolu isyanlarını zor kullanarak bastırmıştır. Ülkenin geri kalmışlık nedenleri üzerinde durmuş, bu amaçla Koçi Bey Risalesi'ni (raporu) hazırlatmıştır. Ancak erken ölümü uygulamasını engellemiştir.
Tarhuncu Ahmet Paşa: Maliye, Donanma ve Girit sorununu çözmek amacıyla IV. Mehmet tarafından Sadrazamlığa getirilmiştir. Ancak çıkar çevreleri tarafından Padişaha öldürtülmüştür.
NOT: Osmanlı devlet bütçesini hazırlayan  ilk Sadrazamdır.
Köprülü Mehmet Paşa: İç İsyanlar ve Venedik sorununu çözmek amacı ile sadrazamlığa getirilmiştir. Ancak bu görevi çeşitli şartlar ileri sürerek kabul etmiştir. Amacı bağımsız hareket etmek çalışmaya sağlıklı bir ortam hazırlamaktır. Bu koşullar arasında sarayın devlet işlerine karışmaması göreve getireceği memurlara karışılmaması ve savunması alınmadan öldürülmemesi gibi isteklerdir.
NOT: Osmanlı Devleti'nde şartlı olarak göreve gelen   ilk sadrazamdır.
Fazıl Ahmet Paşa: Sokullu Mehmet Paşanın oğludur. Göreve geldiğinde devlette düzeni sağladı. Uyvar ve Girit adasını fethetti..
XVII. yy. da bu yenilikler sonra gelenlerce devam ettirilmemiş, Osmanlı Devleti'nin gerilemesi önlenememiştir.
17. YÜZYIL YENİLİKLERİNİN ÖZELLİKLERİ
* Bu yüzyıldaki yeniliklerde, Avrupa'deki gelişmeler değil, Kanuni devri örnek alınmış ve bu devir yakalanmaya çalışılmıştır.
* Yenilik hareketleri genellikle sorunların kökenine inmekten çok, zor ve şiddet kullanarak sorunları bastırma şeklinde gerçekleşmiştir.
* Bu yüzyıldaki yenilikler devlet politikası olmaktan çok kişilere bağlı kalmıştır. Yenilikçi kişilerin ölmesiyle başlattıkları yenilikler de sona ermiştir.
* Bu yüzyıl yenilikleri genel anlamda başarılı olmamış, yalnızca devletin dağılmasını geciktirmiştir.
 
18. YÜZYILDA OSMANLI DEVLETİ ( GERİLEME DÖNEMİ )
   Bu dönemde amaç : Karlofça Antlaşması ile kaybettiği yerleri geri almak ve batılılaşma yolunda ıslahatlar yapmaktır. Bu amaçla Rusya - Venedik - Avusturya - İran ile savaşıldı. Toprak alınamadığı gibi daha da kaybedildi.
Osmanlı- Rus ilişkileri:
Bu dönemde Rusya’nın politikası sıcak denizlere inerek genişlemektir. Bunun  üç yolu vardır. Bunlar:
1- Boğazları alarak inmek (Osmanlı vardı karşısında)
2- Doğu Anadolu ve Kafkasya’dan inmek ( Osmanlı ve İran vardı karşısında)
3- Batlık Denizinden inmek ( İsveç Krallığı vardı karşısında)
Prut savaşı ve Antlaşması (1711)
Nedeni: Rusya'nın yaptığı reformlarla güçlenmesi ve sıcak denizlere inme politikası, ayrıca İsveç Kralı'nı takip eden Rus ordusunun Osmanlı topraklarına girmesi sonucunda savaş çıkar. Sadrazam Baltacı Mehmet Paşa Savaşı kazanır ve Ruslarla Prut Antlaşmasını  imzalar. Buna göre "Azak Kalesi" geri verilecek, İsveç Kralı'nın ülkesine dönmesine müsaade edilecekti.
NOT: İstanbul Antlaşması ile Rusya'ya verilen toprak parçaları ve ayrıcalıklar geri alınmıştır. Osmanlı Devleti kaybettiği toprakları geri alma umuduna kapıldı.
Osmanlı - Avusturya İlişkileri
 Pasarofça Antlaşması (1715 -1718) Karlofça Antlaşması ile Venediklilere   verilen Mora Halkının Osmanlı'dan yardım istemesi sonucunda Mora geri   alınır(1715). Avusturya bu olaya karşı çıkarak  Osmanlı  Devleti'ne  savaş  açar sonra Pasarofça Antlaşması imzalanır. Buna göre Girit ve Mora Yarımadası Osmanlıya geri verilmiştir. Ancak Belgrat kaybedildi.
NOT: Pasarofça ile  Lâle Devri başladı, İngiltere ve Hollanda'ya verilen ayrıcalıklar kesinlik kazandı. Batının üstünlüğü kabul edildi.
Osmanlı -Rus ve Avusturya Savaşı 
Belgrat Antlaşması (1736 -1739)
Avusturya ve Rusya'nın anlaşarak kendi aralarında Osmanlı topraklarını paylaşmaları. Bu amaçla Rusya'nın Kırımı işgal etmesi ile savaş başlar. Osmanlı Devleti her iki cephede de başarılı olarak Belgrat Antlaşmasını imzalar. Buna göre Avusturya'nın Pasarofça Antlaşmasında aldığı yerleri Osmanlı Devleti'ne geri verir.
NOT Osmanlı Devleti'nin XVIII. yy.da imzaladığı en kazançlı antlaşmadır. Karadeniz'in Türk gölü olduğu bir kez daha onaylandı.
NOT: Antlaşmada aracılık yapan Fransa'ya 1740'da kapitülâsyonları verilir. Fransa'ya verilen bu kapitülasyonlardan "hükümdarların hayatlarıyla sınırlıdır." hükmü çıkarılır. Böylece kapitülasyonlar süreklilik kazanır.
Osmanlı Rus Savaşları
Küçük Kaynarca Antlaşması (1774)
Ruslar'ın Lehistan işlerine karışması, Çariçe Katerina'nın Balkanlar ve Karadeniz'le ilgili düşünceleri, Ruslar'ın Kırım'a saldırması sonucunda III. Mustafa Rusya'ya savaş açmış ancak başarılı olamamıştır. Ayrıca İngiltere'nin yardımı ile Cebelitarık Boğazı'nı geçen Rus gemileri Çeşme'de Osmanlı donanmasını yakmıştır (1770). Bunun sonucunda Küçük Kaynarca Antlaşması imzalanır. 
Buna göre: 1- Kırım'a bağımsız oldu.    2- Ruslara kutsal yerleri ziyaret edebilecek     3- Karadeniz'de donanma bulundurma hakkı verilmiştir.    4-Ayrıca Rusya, Osmanlı ülkesinde yaşayan Ortodoksların haklarını koruyacaktı. 5- Rusya’ya Kapitülasyon verilecek   6- Osmanlı Rusya’ya savaş tazminatı ödeyecek. 
Antlaşmanın önemi:
-    Rusya, Osmanlının iç işlerine karışma hakkı elde etti.( 4. maddeye göre)
-    Karadeniz'in Türk gölü olma özelliği ortadan kalktı.   ( 3. maddeye göre)
-    Osmanlı ilk kez tazminat ödedi. 
-    İlk kez halkı Müslüman olan bir yer (Kırım) elden çıkmıştır. ( 1. maddeye göre)
Aynalıkavak Sözleşmesi (1783) : Rusya Kırım’â girince Osmanlı ile karşı karşıya geldi. Yapılan sözleşme ile Rusya Kırım’dan çekildi ancak Kırım Hanını Rusya seçecekti.
Osmanlı Avusturya - Rus Savaşları 
Ziştovi (1791) ve Yaş ( 1792) Antlaşmaları
Avusturya ve Rusya'nın birlikte hareket etmesi İngiltere'nin Osmanlı Devleti'ni savaşa kışkırtması ve Kırım'ı geri almak istemesi sonucunda savaş başlamış, ancak Osmanlı Devleti her iki cephede de başarılı olamamış Avusturya ile Ziştovi, Rusya ile Yaş Antlaşması'nı imzalamıştır.
NOT: Avusturya'nın antlaşma imzalamasında Fansız İhtilâli'nin çıkmasından etkilenmesi rol oynamıştır.
NOT: Yaş Antlaşması ile Osmanlı Devleti'nin çöküş dönemi başlamıştır. Yaş Antlaşması ile de Kırım'ın Rusya'ya ait olduğu kabul edildi. ** (İlk kez Müslüman bir yer yabancı bir ülkeye bırakıldı.)
Osmanlı - Fransız İlişkileri:
1789 Fransız ihtilâlinden sonra, Osmanlı -Fransız ilişkileri bozuldu. Fransa, İngiltere'nin sömürgeleri ile (Hindistan) olan bağlantısını kesmek amacıyla 1798'de Mısır'ı işgal etti. Cezzar Ahmet Paşa komutasındaki Nizam-ı Cedit kuvvetleri, Akkâ'da Fransızları yendi. İngiltere ve Rusya Osmanlılara yardımda bulundu. Fransızlar, 1801'de....................................... anlaşmasını yaparak Mısır'dan ayrıldı.
Osmanlı İran İlişkileri: 
   İran’da sorunlar çıkınca Rusya İran’a girdi. İran’ı Rusya’ya bırakmak istemeyen Osmanlıda İran’a girdi (1722). İki ordu savaşacakken Fransa’nın arabuluculuğu ile anlaşma yapıldı (1724). Buna göre;İran’ın kuzeyi Ruslara , Batısı Osmanlının olacaktı.
   İran bunu kabul etmeyince İran’la savaş başladı. 1746’ya kadar devam eden savaş sonunda İran ile Kerden Antlaşması (II. Kasr-ı Şirin Antlaşması) imzalandı. 1639 tarihli Kasr-ı Şirin Antlaşması aynen kabul edildi.
 18. YÜZYIL ISLAHATLARI:
A) Lâle Devri Islahatları (1718- 1730):  Pasarofça Antlaşması ile başladı; Patrona Halil İsyanı ile sona erdi. III. Ahmet padişahtır.
Saray ve köşk bahçelerine Lale ekildiği için bu adı aldı. Zevk ve sefa dönemi olarak geçse de bir çok yenilik bu dönemde yapıldı. ** İlk defa Batı örnek alınmaya başlandı.
*** Lale Devri Yenilikleri:
1- İlk Osmanlı Matbaasının kuruldu (1727’de  İbrahim Müteferrika tarafından). Basılan ilk eser Vankulu  adlı bir sözlüktür.
2- Avrupa'da geçici elçilikler açıldı.
3- Yeniçerilerden ilk itfaiye birliği kuruldu.
4- İlk kez çiçek aşısının yapılması bu dönemde yapılan yeniliklerdir.
5- Yalova’da kâğıt , İstanbul’da  kumaş fabrikalarının kurulması
 
B) I. Mahmut Devri Islahatları (1730-1754)
Yabancı uzmanlardan yararlanılmaya gidilmiş. Humbaracı Ahmet Paşa ( Baron dö Bonneval) Humbaracı (topçu) ocağını kurdu. Subay yetiştirmek amacı ile Kara Mühendishanesi açılmıştır.
 
C) III. Mustafa Devri Islahatları (1757- 1774)
Baro dö Tot tarafında sürat topçuları ocağı kuruldu. Top dökümhanesi ve Deniz Mühendishanesi  açılmıştır.  
 
D) I. Abdülhamit Devri Islahatları (1774- 1789)
Ulufe alımı ve satımı yasaklanmış, Yabancı uzmanlardan yararlanılmıştır. Denizcilik meslek olarak ele alındı. İstihkam Okulu kuruldu.
 
E) III. Selim Devri Islahatları (1789-1807)
-   Daha şehzade iken ülkenin içindeki durum için raporlar hazırlattı.
-    Nizami Cedit Ordusu kuruldu. Ordunu masrafları için İrad-ı Cedit denilen hazine oluşturuldu.
-    Ordunun ve Vezirlerin sayısı azaltıldı.
-    Kara ve deniz mühendishaneleri geliştirildi.
-    Avrupa'da sürekli elçilikler açıldı.
NOT: III. Selim Dönemi Kabakçı Mustafa isyanı ile son bulmuştur. Yenilikleri kaldırılmıştır.
 
18. YÜZYIL ISLAHATLARININ ÖZELLİKLERİ
-    Osmanlı     Devleti     batının     askeri üstünlüğünü kabul etmiştir.
-    Batıdaki teknik gelişmelerden yararlanılmıştır.
-    Ulema (İlmiye) sınıfı ve yeniçeriler ıslahatların   başarıya   ulaşmasını   engellemişlerdir.
-    Genelde askerî alanda yoğunlaşmıştır.

Yorum ekle


Güvenlik kodu
Yenile