Türkiye Boksit Yatakları Haritası

aygunhoca tarafından yazıldı. Aktif . Yayınlanma Türkiye Maden Yatakları Haritaları

Kullanıcı Oyu: 4 / 5

Yıldız etkinYıldız etkinYıldız etkinYıldız etkinYıldız etkin değil
 

Türkiye Boksit Yatakları Haritası

Haritayı Büyütmek için üzerine tıklayınız

Türkiye Boksit Yatakları Haritası

ALÜMİNYUM
Genel Özellikleri
Aşağıda belirtilen mineraller, doğada değişik oranlarda karışımlar şeklinde bulunurlar ve toplu halde BOKSİT olarak adlandırılırlar. Bu nedenle, alüminyum yatakları boksit yatakları olarak bilinir. Boksit, homojen bir kimyasal bileşime ve kristal yapıya sahip bir mineral olmayıp, bu minerallerin heterojen bir karışım şeklindedir. Alüminyum üretebilen tek mineral grubu, alüminyum oksitli ve hidroksitli mineraller olup, en önemlileri;

Boksit Mineralleri
Mineral Adı Kimyasal Formülü Sertlik Yoğunluk
Gibsit/Hidrarjilit Al(OH)3 veya Al2O3.3H2O 2,5-3 2,4
Böhmit AlOOH veya Al2O3.H2O 3,5-4 3,01
Diyaspor HAlO2 veya Al2O3.H2O 6-7 3,3-3,5
Korund Al2O3 9 4
Alüminyum metali başlıca gibsitik ve böhmitik boksit cevherlerinden üretilir. Diyaspor ve böhmit aynı kimyasal formüle sahip olmalarına karşın şebeke yapıları farklı minerallerdir. Diyaspor, böhmit kadar Al üretimine uygun değildir. Korund ise aşındırıcı olarak kullanılmaktadır.
Diğer yandan boksit içeren malzemeler saf olmayıp, bir miktar silis, demir oksitli mineraller ve kil mineralleri içerebilen karışımlar şeklindedir. Boksit açık renkli toprağımsı görünümlüdür. Ancak, demir içeriği nedeniyle rengi, genellikle kırmızımsı-kahverengi tonlardadır. Demir Mineralleri: demiroksitler (hematit, Fe2O3) veya demir hidroksitler (limonit götit, hidrogötit) olarak boksitlerde çok yaygındır. Gibsitik (Hidrarjilitli) boksit türlerinde demir daha boldur.
Silis, boksit kalitesinde önemli rol oynar. Kalsedon, kuvars ve opal olarak serbest halde veya kaolinit, halloysit gibi kil minerallerine bağlı olarak bulunur.

Boksitlerin Kullanım Alanları
Boksitler, genellikle metalik alüminyum üretiminde kullanılırlar. Dünya boksit üretiminin % 90’ı alümina (Al2O3) ve alüminyum (Al) üretimine yöneliktir. Alüminyum metali başlıca gibsit ve böhmitik boksit cevherlerinden üretilir.
Hafif metal sınıfından bir element olan alüminyum yumuşak, hafif olması ile yüksek elektrik ve ısı iletkenliği, kolay işlenebilirlik, korrozyona dayanıklılık, soğuk ve sıcak şekillenebilme gibi özellikleri nedeniyle kullanım alanı çok olan bir elementtir. Benzer özelliklerdeki diğer metallere oranla nispeten daha ucuz oluşu ve teminindeki kolaylık, alüminyumu tercih edilir kılmaktadır. Başta inşaat sektöründe olmak üzere, kimya ve gıda, ulaştırma, elektrik-elektronik, makine ve imalat sektörleri gibi çok geniş alanlarda kullanılır. Ayrıca, yüksek tenörlü boksitlerden elde edilen alümina, refrakter malzeme üretiminde kullanılmaktadır. Aşağıda kullanım alanlarına göre tenör değerleri belirtilmiştir.
İçeriklerine Göre Boksitlerin Kullanım Alanları
İçerik Metalurjik Kimyasal Çimento Refrakter Aşındırıcı
Al2O3 50-55 Min 55 45-55 84,5 80-88
SiO2 0,15 5-18 Max 6 7,5 4-8
Fe2O3 5-30 Max 2 20-30 2,5 2-5
TiO2 0-6 3 3 3 2-5
Diyaspor (s:6-7) zaman zaman zımpara taşı üretiminde, korund ise sertliğinin yüksek olması nedeniyle (s:9) aşındırıcı ve kesici malzemelerin üretiminde kullanılır.

Dünya Boksit Rezervleri ve Üretimi
Dünya boksit kaynaklarının 23-75 milyar ton olduğu tahmin edilmektedir. Bununla birlikte, dünya boksit rezervleri toplamı 23 milyar ton, baz rezervleri toplamı ise 33 milyar ton civarındadır. Gine (7.4 milyar ton), Avustralya (4.4 milyar ton), Jameika (2 milyar ton), Brezilya (1,9 milyar ton), Hindistan (770 milyon ton), Çin (700 milyon ton), Surinam (580 milyon ton) dünyada önemli boksit rezervlerine sahip ülkelerdir (U.S.G.S. Mineral Commodity Summaries, 2004) .
Dünya boksit üretimi yıllık 140-150 milyon tondan dolayındadır. Bunun %90’ı alümina (Al2O3) ve alüminyum (Al) üretimine yöneliktir. 2003 yılı rakamlarıyla dünya üretimi 144 milyon ton civarındadır. Avustralya (55 milyon ton), Gine (16 milyon ton), Jamaika (13.4 milyon ton) ve Brezilya (13.5 milyon ton) en çok üretim yapan ülkelerdir.
Dünya boksit rezervinin bu günkü üretim seviyeleri baz alınırsa, 190 yıllık bir süre için yeterli olacağı ortaya çıkmaktadır.
Dünya boksit üretiminin % 90’ı alümina ve alüminyum üretiminde, geri kalanı kimya, refrakter, çimento ve aşındırıcı sanayinde kullanılır.
Tüm dünyada üretilen boksitin yaklaşık 1/3’ü ile alüminanın (Al2O3) hemen hemen yarısı dünya ticaretine katılmaktadır. Ticaretinin bu kadar fazla olmasının en önemli sebebi, gelişmiş ülkelerde tüketimin üretimden çok olmasıdır.
Türkiye dünya boksit rezervinin çok küçük bir bölümüne (%0,4) sahiptir.

Türkiye Boksit Yatakları Ve Rezervleri
Türkiye’de yaklaşık 200 civarında boksit yatağı bulunmuştur. Bunlar 10 ayrı bölgede toplanmaktadır
* Seydişehir-Akseki, Silifke-Taşucu ve Zonguldak bölgelerinde böhmitik,
* Muğla-Milas, Alanya, Bolkardağı ve Tufanbeyli-Saimbeyli bölgeleri diasporitik,
* İslahiye-Payas ve Yalvaç-Şarkikaraağaç bölgelerinde demirli boksit türündedir.

Toplam böhmitik boksit rezervi 53 milyon ton, diasporitik boksit rezervi 104 milyon ton, demirli boksit rezervi 100 milyon tondur. Alüminyum elde edilmesine uygun boksit rezervlerimiz 87 milyon tondur.
Alüminyum hammaddesi olarak en önemli kaynaklarımız Seydişehir, Akseki bölgesindeki yataklardır. Bunlar başlıca; Mortaş, Doğankuzu, Değirmenlik, Morçukur, Çatmankaya, Yarpuz, Kızılalan ve Gömene olmak üzere 8 sahada bulunur. Toplam rezervleri 36 milyon ton civarındadır. Seydişehir’deki tesislerden alüminyum metali üretilmektedir.
Muğla-Milas çevresindeki %50 Al2O3 ten fazla diasporitler, ferrokrom fabrikalarında cüruf çözücü olarak kullanılmakta bir bölümü de ihraç edilmektedir.
Ayrıca, bu yatakların dışında Bitlis Bölgesi’nde ve Zonguldak-Kokaksu ve Erikli yörelerinde böhmitik boksit yatakları bulunmaktadır. Bu bölgelerden zaman zaman üretim yapılmıştır. İslahiye-Payas ve Yalvaç bölgelerinde bulunan demirli boksitlerin rezervleri yüksek olmakla birlikte, teknolojik sorunlar nedeniyle, bu yataklardan ne demir nede alüminyum üretilebilmektedir.
Türkiye Üretim ve Tüketim Miktarları
Alüminyum hammaddesi olarak en önemli kaynaklarımız Konya Seydişehir ve Akseki bölgesindeki yataklardır. Boksit cevheri sektöründe üretim faaliyeti yapan tek kuruluş Eti Alüminyum A.Ş.’ye ait Mortaş Boksit İşletmesi’dir. Kapasitesi 400.000 ton/yıl’dır. 1974’te üretime başlanmıştır. Açık işletmeyle üretilen boksit cevheri Seydişehir Alüminyum Tesisleri’nde işlenmektedir. Yılda 450.000 ton civarında boksitin işlenmesiyle 200.000 ton alümina elde edilmektedir. Alüminanın 120.000 tonu sıvı alüminyum üretiminde kullanılmaktadır. Geriye kalan 80.000 tonun büyük kısmı ise ihraç edilmekte, çok az bir kısmı da refrakter sanayiinde tüketilmektedir.
Genelde, yaklaşık 4 ton kuru boksit cevherinden 2 ton dolayında alümina (Al2O3) veya1 ton alüminyum metali elde edilmektedir. 1999-2003 yılları arasındaki boksit cevherinin fiyatı 20-25 USA $ arasında değişmektedir.
Türkiye’nin sıvı alüminyum üretimi yurtiçi tüketimi karşılayamamakta, aradaki açık 1985 yılından beri ithalatla kapatılmaktadır. Ülkemizin yıllık alüminyum ithalatı 250 milyon doları işlenmemiş alüminyum, bir o kadar da yarı mamul-mamul alüminyum olmak üzere toplam 500 milyon dolar mertebesindedir.
Türkiye Boksit Cevheri Üretim Miktarları (Ton/Yıl)
1998 1999 2000 2001 2002 2003
458 028 207 743 458 537 242 040 287 403 364.306
Türkiye yıllık boksit talebi
Alümina Sanayisi : 350.000-390.000 ton/yıl
Ferrokrom Sanayisi : 11.000-12.000 ton/yıl
Refrakter Sanayisi : 40.000-52.000 ton/yıl
TOPLAM : 401.000-454.000 ton/yıl
Alümina sanayi, toplam boksit talebinin %85-90’nını tüketmektedir. Refrakter boksit, tamamen yurtdışından temin edilmektedir.
Yıllara Göre İthalat (X1000 $)
1998 1999 2000 2001 2002 2003
4549 3017 4127 3509 4.383 5.253

Alüminyum Fiyatları: Alüminyum fiyatları 2001-2002 yılları arasında 1300-1400 $/ton civarında iken, 2004-2005 yıllarında 1800-2000$/ton ‘a kadar ulaşmıştır. , 2005 yılı ortalama fiyatı 1900-2000 $/ton çıkmiştır.

(Kaynak:London Metal Exchange, 2005)


Sonuç ve Değerlendirmeler
* Türkiye, dünya boksit rezervinin %0,4’üne, yıllık üretiminin ise %0,3’üne sahiptir.
* Ülkemizdeki boksit yataklarının %95’i Toros kuşağı içinde yer almaktadır. Türkiye’deki işletilebillir boksit rezervleri toplamı 87 milyon ton civarındadır. Halen boksit cevheri üretimi faaliyetinde bulunan yerli kuruluş sadece Eti Alüminyum A.Ş.’dir. Daha önce üretimde bulunan ve tamamı ihraç edilen Milas Boksit İşletmesi kapanmıştır. Mortaş İşletmesinde üretilen boksit cevherleri, Eti Alüminyum A.Ş. Seydişehir Alüminyum İşletmesi tesislerinde hammadde olarak kullanılmaktadır.
* Türkiye’nin sıvı alüminyum üretimi yurt içi tüketimi karşılayamamakta, aradaki açık 1985 yılından beri ithalatla karşılanmaktadır. Ülkemizin yıllık alüminyum ithalatı 250 milyon doları işlenmemiş alüminyum, bir o kadar da yarı mamul-mamul alüminyum için olmak üzere toplam 500 milyon dolar mertebesindedir. Buna karşılık, toplam 281 milyon dolarlık mamul alüminyum ihraç etmekteyiz.
* Ülkemizin boksit rezervi uzun yıllar yetecek kadardır. Bu nedenle, yeni kaynakların aranmasına yönelik yatırımlardan çok, mevcut tesislerin kapasitelerini arttırmak için yatırımlar yapılmalıdır. İthalatla karşılanan refrakter boksit için ise yapılacak fazla bir şey yoktur.
* Türkiye’nin alüminyum sanayisine yönelik boksit ithalatı yoktur. Yurtiçinde kurulmuş bulunan refrakter sanayinin ihtiyacı olan refrakter boksit ise ithalat yolu ile karşılanmaktadır. Refrakter boksit ihtiyacının yakın birgelecekte 50-60 bin ton/yıl arasında gerçekleşeceği tahmin edilmektedir.
* Gittikçe artan alüminyum talebinin yurtiçi kaynaklardan karşılanabilmesi için Seydişehir Tesisleri’nin kapasitesinin artırılmasına ve modernizasyonuna yönelik projelerin gerçekleştirilmesi gerekmektedir.
* Bölgedeki boksit rezervleri bu tesisin hammadde ihtiyacını uzun yıllar karşılayabilecek düzeydedir. Ülkemizin alüminyum ve mamül ürünlerine olan talebi ile yıllık ithalat rakamları dikkate alındığında, ikinci bir tesisin kurulması da düşünülebilir.
* Bunun yanısıra, ülkemizde üretimi yapılmayan ve Seydişehir boksitlerinde %0.05-0.07 V2O5 oranlarında değer alınan vanadyum ile galyumun ikincil ürün olarak kazanılması konusunda teknolojik olanaklar araştırılmalıdır.
* İslahiye-Payas ve Yalvaç (Isparta) bölgelerinde önemli rezervlere sahip demirli boksitler, teknolojik sorunlar nedeniyle değerlendirilememektedir. Yöredeki cevherlerin üretilmesine yönelik teknolojik araştırmalar yapılmalıdır.