ekoyay yayınevi 9.sınıf dil ve anlatım sayfa 111-116

merve tarafından yazıldı. Aktif . Yayınlanma 9. Sınıf Dil ve Anlatım Cevapları Ekoyay Yayınları Kitap Cevapları

9. Sınıf Dil ve Anlatım Cevapları EKOYAY SAYFA 111

Yukarıdaki parçada bulunan isim tamlamalarından bazıları şunlardır:

gün                     içi,                                     kâtibin               gözleri,

sümbül               çiçeği,                              ceketlerinin             ilikleri

Yukarıda verilen isim tamlamalarını oluşturan kelimelerin altına tamlamanın hangi unsuru olduğunu yazınız.

gün                  içi,                kâtibin                 gözleri,

                   tamlanan                                    tamlanan

sümbül              çiçeği,                 ceketlerinin       ilikleri

________      tamlanan                ________        tamlanan

Bu unsurların hangi isim çekim ekini aldığını aşağıda boş bırakılan yere yazınız.

tamlayan olan unsur isim çekim eklerinden  –ın, in, un, ün ilgi hal ekini alır.

“gün” ve “sümbül” tamlamalarında

Kâtip" ve "ceket" tamlayan kelimelerinde bulunan ilgi hâli eki, tamlamaya nasıl bir anlam katmıştır? Aşağıda boş bırakılan yere yazınız.

“Kâtip” ve “ceket” kelimelerinde bulunan ilgi hal eki kelimeye aitlik ,ilgi anlamı katmıştır.

9. Sınıf Dil ve Anlatım Cevapları EKOYAY SAYFA 112

 "Sümbül çiçeği" tamlamasında "çiçeğin" hangi sümbüle ait olduğu veya "gün içi" derken "içi" kelimesinin hangi günün içi olduğu belli değildir. Bu tamlamalarda herhangi bir sümbülün çiçeği ve herhangi bir günün içinden bahsedilmektedir. Anlamın bu şekilde genellenmesinin sebebini aşağıda boş bırakılan yere yazınız.

tamlayanı ilgi hal eki almayan isim tamlamaları genellik arz eder.  Kesinlik ifade etmez. Bu tür bir anlatım kesinlik ifade etmeyen durumlarda kullanılır.

Tamlayanı ilgi hâli eki almayan isim tamlamalarına belirtisiz isim tamlaması denir.

"Kâtibin gözleri" isim tamlamasında gözlerin hangi kâtibin gözleri olduğu belli midir? Niçin? Aşağıda boş bırakılan yere yazınız.

“Kâtibin gözleri” isim tamlamasında gözlerin hangi katibe ait olduğu belli değil. Katip ifadesi  burada genelleme bildirir.

 "Evin duvarı" tamlaması ile "ev duvarı" tamlamasında anlam yönünden fark var mıdır? Aşağıda boş bırakılan yere yazınız.

“Evin duvarı” tamlaması ile “ev duvarı” tamlaması arasında fark vardır. Birinci tamlamadaki evin ifadesinde evin belirginliği vardır.  İkinci tamlamadaki ev ifadesi ise belirgin değildir. Daha genel kapsamlıdır.

Tamlayanı ilgi hâli eki (tamlayan eki) alan isim tamlamalarına belirtili isim tamlaması denir.

9. Etkinlik

Aşağıdaki kelimeler, isim tamlamaları oluşturan tamlayan ya da tamlanan diye adlandırılan kelimelerdir. Bu kelimelerin alması gereken ekleri yazarak boş bırakılan yerleri doldurunuz.

diş   fırçası,  okul    çantası , çamaşır makinesi ,

 portakal  ağacı , diş  macunu , buz dolabı

Görüldüğü gibi tamlayan her zaman ilgi hâli eki almamaktadır.

Aşağıda verilen cümlelerdeki isim tamlamalarını bulunuz.

 Bulduğunuz isim tamlamalarını aşağıda boş bırakılan yere yazınız.

◆Kedinin  yavrusu,    ağaçların      altındaki yuvası

◆Benim kitabım

◆Yaz akşamları,  balıkçı kulübesi

◆araba lastiği

9. Sınıf Dil ve Anlatım Cevapları EKOYAY SAYFA 113

10. Etkinlik

 Metinde bazı kelime grupları altı çizilerek gösterilmiştir. Belirtilen kelime gruplarını oluşturan kelimelerin türlerini aşağıda boş bırakılan yere yazınız.

Kıraç    topraklar,     bütün      gün,      bu      çöl,      Bir        akşamüstü

Sıfat       isim           Sıfat     isim        Sıfat   isim      Sıfat             isim    

Kıraç    topraklar,       öldürücü         güneş

Sıfat         isim                sıfat             isim

"Yaratılış ve Türeyiş" metninde altı çizilmiş olan kelime gruplarındaki kelimelerin türlerini göz önünde bulundurarak oluşan tamlama çeşidini bulmaya çalışınız.

Bu çeşit tamlamaya sıfat tamlaması denir. bu sözcükler  varlığın durumunu, biçimini, niceliğini, niteliğini belirtirler.

Sıfatların kendilerinden sonra gelen bir ismi nitelemesi veya belirtmesi sonucu oluşan tamlamaya sıfat tamlaması denir.

 "Yaratılış ve Türeyiş" metninde geçen diğer sıfat tamlamalarını aşağıda boş bırakılan yere yazınız.

Bulduğunuz söz birliklerinde önceki sözcükler, sonraki sözcüklerin hangi durumlarını veya özelliklerini belirtmektedir?

Sıfat tamlamasında sıfat ve isim unsurunun yerini aşağıda boş bırakılan yere açıklayınız.

Sıfat tamlamasında  sıfat olan unsur tamlayan görevinde isim olan unsur da tamlanan görevinde kullanılır.

Aşağıdaki dörtlükte geçen sıfat tamlamalarını bularak defterinize yazınız. Yazdığınız sıfat tamlamalarındaki asıl anlatılmak istenen kelimeyi ve o kelimeyi belirten veya niteleyen kelimeyi tespit ediniz.

Küçük bir kasaba,  sevimli çarşı, Koca çınar,  alçak iskemleler, Bir ensiz tahta köprü,  ince dere

KIRK BIR BELA AHMED

Küçük bir kasabanın sevimli çarşısında Koca çınar dibinde, şadırvan karşısında Genç, ihtiyar oturmuş alçak iskemlelere. Bir ensiz tahta köprü altında ince dere

Enis Behiç KORYÜREK

9. Sınıf Dil ve Anlatım Cevapları EKOYAY SAYFA 114

11. Etkinlik

Aşağıdaki tabloda sıfat türleri ve unsurlarına ayrılmış sıfat tamlamaları verilmiştir. Sıfat türleri ile sıfat tamlamalarının sıfat unsurunu örnekteki gibi okla eşleştiriniz.

Sıfatın Türü                        Sıfat                          İsim

Belirsizlik                            bazı                      + insanlar

                                          her                        + ço cuk 

sayı                                             beş                               + ayakkabı 

soru                                   hangi                      + ev

gösterme (işaret)                 şu                         + ağaç             

nitelik (vasıf)                      büyük                     + adam     

                                         bembeyaz               + elbise

12. Etkinlik

Sıfat tamlaması olan "mavi gökyüzü" ile isim tamlaması olan "çocuğun ayakkabısı" kelime gruplarını anlam ve yapı bakımından karşılaştırınız. Tamlamalar arasındaki farklılıkları aşağıda boş bırakılan yere yazınız.

Anlam bakımından farklılıklar:  sıfat tamlaması varlığın özelliklerini gösterir. İsim tamlaması ise  aitlik sahiplik bildirir.

Yapı bakımından farklılıklar:  sıfat tamlamaları bir isim ile bir sıfattan oluşur. İsim tamlaması ise iki isimden oluşur. İsim tamlamaları ilgi hal ekini ve iyelik ekini alır. Sıfat tamlaması ise eksiz bir tamlamadır.

13. Etkinlik

"Eskici" hikâyesinden alınan yukarıdaki cümleleri inceleyiniz. İlk cümlede geçen bahçelerin özelliklerini aşağıda boş bırakılan yere yazınız.

pür nakil çiçek açmış, yemişlerle donanmış güzel, ıslak      bahçeler

İlk cümledeki bahçenin özelliklerini anlatan kelimeler hangi sözcük ile birbirine bağlanmıştır? Defterinize yazınız.

İlk cümledeki bahçenin özelliklerini anlatan sözcükler hem  …..hem bağlacıyla birbirine bağlanmıştır.

9. Sınıf Dil ve Anlatım Cevapları EKOYAY SAYFA 115

Örnek cümlelerde "hem ... hem ..." gibi ikili olarak kullanılan bağlaçların kelime ve kelime gruplarının neresinde bulunduğunu aşağıda boş bırakılan yere yazınız.

“hem ... hem ...” bağlacı cümlenin başında ve ortasında bulunuyor.

Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerlere "veya, ile, ila, değil, ama, fakat, da... da, ister... ister, ya... ya, mi... mi, gerek... gerek, ne... ne, ya da" vb. bağlaçlardan uygun olanları yazınız.

◆ Pazardan elma, armut __ve __ kiraz aldım.

◆ Yüzünde ___ne____ coşku ___ne___ se vinç ifla re ti var d›.

◆ Sen __değil_  kimse bana bunu yaptıramaz.

◆ Bana ___da____ sana _da__ ye ter.

◆ Bu karpuzları üç ___veya____ beş lira arasında satarsın.

Aşağıdaki cümlelerde kullanılan bağlama gruplarını bulunuz.

Ankara ve İzmir,  Ay şe ile Handan,  Ya Ali ya da Ömer,  Üç ila beş,  hem ödevini bitirmeli hem de sınavlarına çalışmalı

Gerek ev gerekse bahçe yeniden düzenlenmeli.

Hem sen hem de o bu gece dışarı çıkmayın.

Ya bana gelin  ya da evde  oturun, sakın dışarı çıkmayın.

İster alsın ister almasın sen yine de ona götür.

14. Etkinlik

Aşağıda "Eskici" hikâyesinden bazı cümleler verilmiştir. Cümlelerle ilgili soruları örnekteki gibi cevaplayınız.

♦ Vapur, rıhtımından kalkıp da Marmara'ya doğru uzaklaşmaya başlayınca yolcuyu geçirmeye gelenler, üzerlerinden ağır biryük kalkmış gibi ferahladılar.

Yolcuyu geçirmeye gelenler nasıl ferahladılar? ( üzerlerinden ağır bir yük kalkmış gibi )

9. Sınıf Dil ve Anlatım Cevapları EKOYAY SAYFA 116

♦  Fakat vapur, şuraya buraya uğrayıp bir sürü yolcu bıraktıktan sonra sıcak memleketlere yaklaşınca kendisini bir durgunluk aldı.

Vapur ne zaman sıcak memleketlere yaklaştı? ( şuraya buraya uğrayıp bir sürü yolcu bıraktıktan sonra)

♦   Çok sabretti, dayanamadı, yanındaki askere parmağıyla göstererek sordu.

Yanındaki askere ne ile gösterdi? (parmağıyla)

♦   Daha çok dinlemek için de elini ağır tutuyordu.

Elini niçin ağır tutuyordu? ( daha çok dinlemek için)

 Sorulara niçin tek kelime ile cevap verilememektedir?  Aşağıda boş bırakılan yere yazınız.

Sorulara verilecek cevaplar bir kelime grubu olduğu için tek kelime ile cevap verilememektedir.