ekoyay yayınevi 9.sınıf dil ve anlatım sayfa 101,102,105

merve tarafından yazıldı. Aktif . Yayınlanma 9. Sınıf Dil ve Anlatım Cevapları Ekoyay Yayınları Kitap Cevapları

9. Sınıf Dil ve Anlatım Cevapları EKOYAY SAYFA 101

1.  Çok anlamlılıkla anlam genişlemesi arasındaki farklılıkları belirleyiniz.

Bir sözcük, temel anlam olarak bir nesnenin, bir işin bir bölümünü ya da bir türünü nesnenin bütününün, bütün türlerini anlatır duruma gelirse anlam genişler.

Çok anlamlılıkta ise örnek verirsek yüz kelimesi sayı, organ, eylem fiili olarak karşımıza değişik alanlarda tanım olarak çıkar.

2.  Anlam daralması ve anlam genişlemesine örnekler veriniz.

Örneğin, “oğul” sözcüğü eskiden “yavru, çocuk” anlamın­da hem kız hem de erkek çocuklar için kullanılan bir kelimeyken bugün bu sözcük “sadece erkek çocuklar” için kullanılmaktadır. Dolayısıyla “oğul” sözcüğü anlam daralmasına uğramış bir sözcüktür.

Ödül: güreşlerde verilen mükâfat (Eski Türkçe)

Ödül: yarışmalarda verilen mükâfat (Günümüzde) ödül anlam genişlemesine uğramıştır.

3. Aşağıdaki cümlelerde boşbırakılan yerleri doldurunuz.

Bir sözcüğün genel anlamdan dar bir anlama geçerek değişmesine anlam daralması, Bir sözcük, temel anlam olarak bir nesnenin, bir işin bir bölümünü ya da bir türünü nesnenin bütününün, bütün türlerini anlatır duruma gelirse buna   anlam genişlemesi denir.

4.  Aşağıdaki cümlelerin başına, verilen bilgi doğru ise "D", yanlışise "Y" yazınız.

(  D )   "Kol" kelimesi eskiden insan vücudunun bir organını karşılarken bugün "bölüm" anlamına da gelmesi anlam genişlemesidir.

( D  )   "Erik" kelimesinin eskiden tüm meyveler için kullanılmasına karşılık günümüzde sadece bir çeşit meyve için kullanılması anlam daralmasıdır.

( Y  )   "Yavuz" kelimesinin eski anlamı kötü iken bugün anlamının yiğit, kahraman anlamına gelmesi yan anlamlılıktır.

( Y  ) Zamanla insanların yaşantılarının, dünya görüşlerinin değişmesi kelimelerde anlam değişmesine yol açmaz.

( D  ) Anlam değişmelerinin nedenlerinden biri de yeni kavramların insan hayatına girmesidir.

( D )   "Ödül" kelimesinin bugünkü anlamına gelmesi anlam genişlemesine örnektir.

5.  "Canavar" kelimesinin eskiden tüm canlılar için kullanırken bugünkü anlamına geçmesine ne ad verilir?

A) Anlam genişlemesi                B) Anlam daralması                          C) Çok anlamlılık

D) Eşseslilik                            E) Zıt anlamlılık

6.  Aşağıdaki kelimelerden hangisinde anlam değişmesi görülmez?

A) Kurt                                      B) Hatun                                          C) Ödül

D) Kişi                                      E) Yavuz

7.  Aşağıdaki altı çizili kelimelerden hangisi anlam bakımından farklıdır?

A)  Bu şehirde yaşamak artık iyice zorlaştı.

B)   Görüşmelerimizi artık tamamlamamız gerekiyor.

C)        Artık seninle görüşmek istemiyorum.

D)   Kâğıt artıklarını toplayarak yeniden millî ekonomiye kazandırmalıyız.

E)  Bu saatten sonra artık gelmez diyordum.

9. Sınıf Dil ve Anlatım Cevapları EKOYAY SAYFA 102

HAZIRLIK

■ Bir öyküden doğmuş veya sonradan bir öyküye bağlanmış deyim örnekleri bulunuz.

saman altından su yürütmek,atı alan üsküdarı geçti,insanoğlu kuş misali,Hakkında Hayırlısı Böyleymiş GİBİ..

 Tek kelime ile ifade edebileceğiniz bir varlık, kavram, nitelik, durum ve hareketi niçin kelime gruplarıyla anlatma ihtiyacı duyarsınız?

Tek kelime ile ifade de bulunmak bazı durumlarda yeterli olmayabilir. Ya da tam olarak anlatmak istediğiniz durumu açıklayamaz.

9. Sınıf Dil ve Anlatım Cevapları EKOYAY SAYFA 105

♦   Metinde geçen "Zaten babadan yetim kalan küçük Hasan, anasıda ölünce uzak akrabaları ve konu komşunun yardımıyla halasının yanına, Filistin'in ücra bir kasabasına gönderiliyordu." cümlesini inceleyiniz. Bu cümle, "Hasan, sonra yardımla halasına, kasabaya gönderiliyordu." şeklinde de söylenebilirdi. Bu iki cümleyi ayrı ayrı okuyunuz ve hangisinin size Hasan'ın durumu hakkında daha detaylı bilgi verdiğini söyleyiniz.

Yukarıdaki iki cümleden birincisi daha detaylı bir bilgi veriyor. Eğer ikinci cümle gibi kısa olsaydı anlatılmak istenen düşünce tam olarak anlatılamayabilirdi.

♦   "gırıl gırıl işleyen vinç" örneğinde olduğu gibi metindeki tek kelime ile ifade edilmeyen kavram veya durumları inceleyiniz. İncelediğiniz kavram ve durumların tek kelime ile ifade edilmeme sebebini açıklayınız.

“gırıl gırıl işleyen vinç” ifadesinde tabiat taklidi sesler vardır. Bazı durumlar tek kelime ile ifade edilemez. Bu durumda birden fazla sözcük kullanılır.

“şuraya buraya”,“pençe pençe”, “al al ol-“, “pırıl pırıl”, “kocaman kocaman”, “arka arkaya”, “ağır ağır”, yumuşak yumuşak”

♦   "Bahçeler tükendi, zeytinlikler seyrekleşti." cümlesiyle verilebilecek bilgi, metinde hangi cümle ile verilmiştir? Yazar niçin bu şekilde bir ifade kullanmıştır?

“Bahçeler tükendi, zeytinlikler seyrekleşti.” İfadesiyle verilebilecek bilgi “Fakat hem pür nakil çiçek açmış hem yemişlerle donanmış güzel, ıslak bahçelerde tükendi; zeytinlikler de seyrekleşti.” Cümlesiyle verilmiştir. İkinci cümle verilmek istenen bilginin daha ayrıntılı ve daha etkili bir şekilde olarak verildiğini gösteriyor. Bu ifadelerle ayrıntılar ortaya konmuş.

1. Etkinlik

"Ali kitabı arkadaşına verdi." cümlesini daha detaylı bir şekilde nasıl söyleyebilirsiniz? Kurduğunuz cümleyi aşağıda boş bırakılan yere yazınız.

Aşağıdaki boş bırakılan yerlere herhangi bir durumu anlatan ama detay vermeyen iki cümle yazınız. Sonra varlık, kavram, nitelik, durum ve hareketi tek kelime ile ifade ettiğiniz bu cümleleri farklı kelime ve kelime gruplarıyla genişleterek tekrar yazınız.

1.cümle.  Hasan pencereyi kapattı.

Hasan, üzerinde oturduğu kanepeden kalkmadan yarı açık duran pencereyi kapattı.

2.cümle: Ceren okula gitti.

Ceren, sabah erkenden kalkarak, üstünü giyinip evin önünden geçen Edirnekapı minibüsüne binerek okula gitti.

3.cümle: öğretmen sınıfa girdi.

Öfkeli bir şekilde kapıyı açan öğretmen, sanki burnundan soluyan bir boğa gibi öfkeyle sağa sola bakışlar fırlatarak sınıfa girdi.

4.cümle: çocuk yemekleri yedi.

Sanki yıllardır aç kalmış gibi sofradakilere saldıran çocuk önüne konan yemekleri büyük bir iştahla yedi.

Hangi cümlenin daha geniş bilgi verdiğini arkadaşlarınızla tartışınız. Ulaştığınız sonucu aşağıda boş bırakılan yere yazınız.

Yukarıdaki örneklerde ikinci cümlelerin daha geniş bilgi verdiği görülmektedir.