Ekoyay yayınevi 9.sınıf dil ve anlatım sayfa 56-60

merve tarafından yazıldı. Aktif . Yayınlanma 9. Sınıf Dil ve Anlatım Cevapları Ekoyay Yayınları Kitap Cevapları

9. Sınıf Dil ve Anlatım Cevapları EKOYAY SAYFA 56

9. ETKİNLİK:

SERT ÜNSÜZLER

ç,  k, p,t

YUMUŞAK ÜNSÜZLER

f,h,s,ş

10. Etkinlik

“Ufacık ellerini çabucak ve sıcacık bir hareketle bana uzattı.”

“Üsteğmenin bu hareketinin karşısında küçüldüm.”

“Yürü be hey Bulgar Dağı

Senden yüce dağ olma mı?” mısralarında ve yukarıdaki cümlelerde görülen ünsüz düşme lerini gösteriniz.

Ufak-cık>>>>>>>>>>>>>ufacık  ::::::::::::::::>-k sesi düşmüş

Çabuk-ca>>>>>>>>>>>çabucak  >>>>>>>>   -k sesi düşmüş

Sıcak-cık>>>>>>>>>>>>sıcacık   >>>>>>>>    - k sesi düşmüş

Olmaz mı >>>>>>>>>> olma mı >>>>>>>>> -z sesi düşmüş.

Küçük-ül >>>>>>>>>>  küçüldüm>>>>>>>>>  -ü-  l sesleri düşmüş

11. ETKİNLİK.

“bağrında, gönlüme” sözcüklerinin aldığı ekler çıkarılınca  “ bağır” ve “gönül” şekline dönüşür.

oğlu

ömrü

omzu

burnu

alnı

emri

aklı

fikri

şükrü

Türkçe kelimelerde orta hece ünlüsü vurgusuzdur. Son hecesinde dar ünlü olup ünsüzle biten bir kelimeye ünlü ile başlayan bir ek getirilince…orta hece ünlüsü düşer buna ünlü düşmesi denir.

·         Aşağıya orta hece ünsüzü düşen kelimeler yazınız.

Ünlüsüolması gerekiyor…  sabrı, zikri, ağzı, bağrı, çağrı,  

9. Sınıf Dil ve Anlatım Cevapları EKOYAY SAYFA 57

12. ETKİNLİK

Metinde geçen“hayvaları, gelirkene, havludan, börümcekler, İreceb’in” kelimelerini

asıllarıyla karşılaştırınız. Kelimelerdeki değişiklikleri aşağıda boş bırakılan yere yazınız.

Hayva      >>>>>>>     ayva

Gelirkene>>>>>>>>   gelirken

Havludan >>>>>>>    avludan

Börümcekler >>>>>  börülceler

İreceb’in >>>>>>>>   Recep’in

“toplamaya, kovayı, üstüne” sözcüklerinde türeyen kaynaştırma ünsüzleri

Toplama –y –a         kova- y- ı      üstü-  n- e

13. ETKİNLİK

“benziyordu, çıkmıyor, ağlıyorsun” kelimelerini, “benzeyordu, çıkmayor, ağlayorsun” şeklinde söyleyebilir miyiz? Bu kelimelerdeki değişmenin sebebini aşağıda boş bırakılan yere yazınız.

Söyleyemeyiz. Bu kelimelerin bu şekilde söylenmesi zor olduğu için değişikliğe uğramıştır.

“Benze-, çıkma-, ağla-”fiillerinden sonra “-dı, -acak, -mış”eklerini getiriniz. Kelime

köklerinde değişme olmamasının sebebini aşağıda boş bırakılan yere yazınız

benze-di.  Çıkmayacak,   ağlamış.   Çünkü bu kelimeler kaynaştırma ünsüzü ile birlikte bir ek almış.

9. Sınıf Dil ve Anlatım Cevapları EKOYAY SAYFA 58

     ANLAMA YORUMLAMA

51. sayfadaki “Özleyen” Şiirinde geçen “uzakta”, “geçtik” kelimelerindeki “-ta”, “-tik” eklerinde ek “t” ünsüzü ile başlarken aynı şiirde geçen “konuşurduk”, “uzaklarda” kelimelerinde eklerin niçin “d” ile başladığını açıklayarak aşağıda boş bırakılan yere yazınız.

Çünkü,    uzak-ta geç-tik  sözcükleri sert ünsüzle bittiği için ek de sert ünsüzle başlamış.

Uzallar-da,   konuşur-duk sözcükleri ise yumuşak ünsüz ile bitmiş bu yüzden ek de yumuşak ünsüz ile başlamış.

·       Gönül ve fecir sözcükleri ünlü ile başlayan bir ek aldıkları için vurgusuz olan orta hece ünlüleri düşmüş.

·       Gönül-ler,   fecir-de   bu ekler ünsüz ile başladığı için ses düşmesi olmamış.

ağrırken

ufkunda

tepelerde

hayalet

konuşurduk

Ünlü kuralları

x

x

Ünsüz kuralları

x

 9. Sınıf Dil ve Anlatım Cevapları EKOYAY SAYFA 59

         ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME

1. Türkçe kelimelerde ünlüler hangi özelliklerine göre sınıflandırılır?

Kalın – ince, düz yuvarlak, dar- geniş oluşlarına göre sınıflandırılır.

2.Türkçedeki ünsüz uyumu kuralını açıklayınız.

Sert bir ünsüzle (p,ç,t,k) ile biten Türkçe bir kelimeye yumuşak ünsüzle başlayan ( b,c,d,g)  bir ek getirildiği zaman yumuşak ünsüzler ( b,c,d,g) sert ünsüzlerden p,ç,t,k ‘ya dönüşür.

                       Geç-di>>>>>>>>> geçti,   aç- dı >>>>>>açtı gibi

3. “e” ünlüsünün özelliklerini açıklayınız.

“e” düz, geniş, ince bir ünlüdür.

4.

* Türkçede ünlü uyumlarını bozan ekler şunlardır: -yor, -ki, -layın, - daş,-ımtrak, -gil, -ken

* . “Iramazan” kelimesinde görüldüğü gibi bölgesel özellik taşıyan ses olaylarını yazılarımıza yansıtmamız,  --dilin doğru kullanımı__ için doğru değildir.

5. Aşağıda geçen cümlelerdeki ifadeler doğru ide D yanlış ise y yazınız.

(  D  ) Türkçe kelimelerde orta hece ünlüsü vurgusuz olduğu için kelimeye ünlü ile başlayan bir ek gelirse bu ünlü düşer.

( D ) Kalınlık-incelik uyumu kuralında her ünlü bir sonraki hecenin ünlüsüne uyar.

(  Y ) “Ki tap” kelimesinden sonra ünlü ile başlayan bir ek gelirse ünsüz yumuşaması olmaz.

6. Aşağıdaki kelimelerden hangisinde ünsüz yumuşaması vardır?

A) Okulda     B) Yurtta      C) Ayakta     D) Kitapta     E) Ağaca

7. Aşağıdaki kelimelerden hangisi küçük ünlü uyumuna uymaz?

A) Tavukçuluk     B) Koyunlar    C) Geldiğinde   D) Saklandı   E) Ormanlar

8. Aşağıdakilerden hangisinde ünlü daralması vardır?

A) Başlıyor     B) Gözledi    C) Açıkça     D) Elma     E) Koyun

EKOYAY SAYFA 60'daki hazırlık cevapları:

Atatürk’ün “Nutuk” adlı kitabından metinler okuyunuz.

CUMHURİYETİN 10. YILDÖNÜMÜ NEDENİYLE   ATATÜRK'ÜN NUTKU

Türk Ulusu!

Kurtuluş Savaşı'na başladığımız 15'inci yılındayız. Bugün

cumhuriyetimizin onuncu yılını doldurduğu en büyük bayramdır.

Kutlu olsun!

Bu anda büyük Türk Ulusunun bir bireyi olarak, bu kutlu güne kavuşmanın

en derin sevinici ve coşkunluğu içindeyim.

Yurttaşlarım!

Az zamanda çok ve büyük işler yaptık. Bu işlerin en büyüğü, temeli Türk

kahramanlığı ve yüksek Türk Kültürü olan Türkiye Cumhuriyetidir. Bundaki

başarıyı, Türk Ulusunun ve onun değerli ordusunun bir ve beraber olarak

azimle yürümesine borçluyuz. Fakat yaptıklarımızı hiçbir zaman yeterli

görmeyiz. Çünkü daha çok ve daha büyük işler yapmak zorunluluğunda ve

azmindeyiz. Yurdumuzu dünyanın en bayındır ve uygar ülkeleri düzeyine

çıkaracağız. Ulusumuzu en geniş refah araç ve kaynaklarına sahip

kılacağız. Ulusal kültürümüzü çağdaş uygarlık düzeyinin üstüne çıkacağız

Bölgenizin yerel konuşmasına ait ses kayıtları veya yazılımetinler bulunuz

ZVİT’İN AVCILARI BİLE Bİ BAŞGA OLURDU ESKİDEN…

Gocana’m köşe başına oturmuş, kendi halinde sessizlik içindeydi. Hal hatır sormak bahanesiyle yanına yaklaştım. “Gocana’yı gonuşdurayım biraz dedim kendi kendime.”

 “Gocana” dedim.

“Hıhh” dedi bana. Ben ekledim. “Gocana, dedem iyi bir avcı mıydı?”

“Teneşirde yunsun onun avcılığı, bana .oku yedirecekti.” dedi. Ben gülmeye başladım.

“De hele bi anlat neyimiş şu .ok, mok mevzusu” dedim.

“Oyuklara galasıca, senin derdin de beni gonuşdurmak gayrı. Ben bilmez miyim ki?”dedi.

Gocana başladı anlatmaya: Haylı oldu. Deden nekmet ağşamdan avcı arkadaşlarıyla gavilleşmiş. Üç gişiymişler. Gecenin bi dünü yatağından kalktı geyinip, eline gafesdeki kekliğini, omzuna da dolma tüfengini asdı goyuldu yayla yoluna.

Olanları songradan anlattı gayrı bana. Ne halt ettiklerini. Ben de ondan duyduklarımı nakledeyim sana. Ama eyi diğne beni. Gulaklarını eyi aç. Başka yerlere de pertliyip durma. Ben anlatırken bana eyi bak.

Dedim ya gecening bir dünü evden çıkıp getti. Keben başında durup aralarında yeniden bir porguram gurmuşlar. Sen şuradaki kümeleye oturacan, ben buradaki kümeleye oturacağım deyi. Biri Gayabaşı’na, biri Çığralı’nın tepeye, deden nekbet de Erkeç İni’ne kümeleye oturmak üzere dağılmışlar.

Dedeng nekbet Erkeç İni’nin önügndeki goyağa kümeleye oturacakmış. Gecenin bi dününde taa oraya ulaşmış. Kümeleyi bi golaçan etmiş. Yıkık yerlerini onarmış. Mazgal deliğini felan pürlerlen çevirmiş. Sarmalamış açık yerleri. Kekliğini de bastırığa bastırıp kümeleye oturmuş.

■Tekerlemeler araştırınız. Belirlediğiniz tekerlemeleri hızlı  bir şekilde okuyunuz.

KEDİ

İğnem düştü yakamdan,kedi geldi arkamdan,

Gelme kedi gelme,annem bakıyor balkondan.

TEK TEK TEKERLEME

Tek tek tekerleme,üstü kaymak şekerleme,

Dereye düşme çok soğuk, söyle bana çarçabuk.

SAKSAĞAN

Saksağan sek sek,kuyruğu tümsek

Kuyruğuna binelim bizim köye gidelim.

KARGA

Karga karga "gak" dedi,

"Çık şu dala bak" dedi,

Karga seni tutarım,

Kanadını yolarım.

gibi..

Televizyonda haber sunuculuğu yapan kişilerin konuşmaları ile çevrenizdeki insanların konuşmalarını telaffuz yönünden karşılaştırınız. Ulaştığınız sonuçları maddeler hâlinde tahtaya yazınız.

Televizyonda haber sunuculuğu yapan kişiler daha düzgün konuşmakta vurgu ve tonlamalara dikkat etmekte, ses tonlarını anlatılmak istenen duyguya göre değiştirmektedirler. Bu yönüyle çevremizdeki insanların konuşmalarından daha etkili olduğu görülür.

Tabiatta duyduğunuz seslerle insan sesi arasında fark var mıdır? İnsanlar tabiattaki seslerin hepsini niçin çıkaramaz?

İnsan sesi ile tabiattaki sesler arasında fark vardır. İnsan sesi daha gelişmiş, daha düzenli ve daha etkilidir. İnsan yaratılışı itibarıyla tabiattaki her sesi çıkaramaz. Her varlığın kendine göre verilmiş bir sesi vardır.

Tek düze bir ses tonuyla konuşanlar niçin dikkatle dinlenemez?

Tek düze ses tonuyla konuşmak dikkat dağılımına neden olur. Bir süre sonra insana ninni gibi gelir. Duygu değeri verilmeyen bir konuşma monotonlaşır. Bu yüzden dinleyiciler uzun süre böyle bir konuşmayı dinleyemez.

Atatürk ve Alparslan gibi tarihimize yön veren kişilerin başarılarında, çok iyi birer

hitabet ustası olmalarının payı var mıdır? Niçin? 

Evet, vardır. Savaşta motivasyon önemlidir. Askerlerin savaşa motive edilmesi , cesaretlerinin artırılması için etkileyici konuşmalar yapmak önemlidir