ekoyay yayınevi 9.sınıf dil ve anlatım sayfa 49-55

merve tarafından yazıldı. Aktif . Yayınlanma 9. Sınıf Dil ve Anlatım Cevapları Ekoyay Yayınları Kitap Cevapları

Dil ve Anlatım Cevapları EKOYAY SAYFA 49          

  ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME

1. Tarihî bir metin okuduğunuz zaman o metnin Türkçenin hangi devrine ait olduğunu belirleyebilmeniz için ne gibi özelliklerine bakarsınız?

Metinde kullanılan sözcüklere bakarız. bu sözcükler bize metnin hangi zamanda yazıldığı hakkında bilgi verir.

2. Yaşadığı coğrafya ve etkileşimde bulunduğu kültürler bir milletin dilini etkiler. etkileşimde bulunduğu millet ve kültürlerde gördüğü yeni eşya, nesne, alet, kavram ......gibi  durumları anlatmak için kendi dilinde karşılığı yoksa olduğu gibi o dilden alınır.

3. Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerleri  doldurunuz.

• Türk çe, __Eski Türkçe , ___Orta Türkçe , _Yeni Türkçe , _Modern Türkçe_ dönemlerinden oluşur.

• Eski Anadolu Türkçesi, Anadolu ve _Azerbaycan Türkçesinden  oluşmuştur.

4. Aşağıdaki cümlelerin başına verilen bilgiler doğru ise D yanlış ise Y yazınız.

( D) Kutadgu Bilig Türkçe için önemli bir eserdir.

( Y ) Dede Korkut Hikayeleri Oğuz lar hakkında yazılmış bir eser değildir

( D  ) Orta Türkçe Döneminde saf bir Türkçe kullanılmıştır.

(  D) Atatürk “Türk Dil Kurumu”nun çalışmalarına özel ilgi duymuştur.

5. Aşağıdakilerden hangisi Türkçenin dönemlerin den biri değildir?

A) Es ki Türkçe Dönemi       B) Çağdaş  Türkçe Dönemi

C) Asıl Türkçe Dönemi        D) Orta Türkçe Dönemi       E) Yeni Türkçe Dönemi

6. Atatürk’ün Türk dili için yaptığı  çalışmalar hangi ilke ile ilgilidir?

A) Halkçılık        B) Milliyetçilik                 C) Devletçilik    D) Laiklik       E) İnkılapçılık

7. Aşağıdakilerden hangisi Atatürk'ün Türkçenin gelişimi ile ilgili yaptığı çalışmalardan

değildir?

A) Türk Dil Kurumunu kurması

B) Ağızlardan Türkçe kelimeler derletmesi

C) Türk lehçeleri sözlüklerini Türkiye Türkçesine kazandırması

D) Türk Tarih Kurumunu kurması

E) Türk dili çalışmaları için kongreler düzenlemesi

8. Aşağıdakilerden hangisi 18. yy. dan sonra oluşan Türk yazı dillerinden değildir?

A) Kazakça    B) Tatarca     C) Kırgızca   D) Türkiye Türkçesi      E) Türkmence

Dil ve Anlatım Cevapları EKOYAY SAYFA 50

ÜNİTE SONU  ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME SORULARI

1 . . Köken Bakımından Dünya Dilleri

1. Hint - Avrupa Dilleri Ailesi

a. Asya Kolu: Hintçe, Farsça, Ermenice

b. Avrupa kolu:

* Germen (Cermen) Dilleri: Almanca, İngilizce, Felemekçe (Hollanda’da ve Belçika’nın bir kısmında kullanılan dil).

* Romen Dilleri: Latince, Fransızca, İspanyolca, Portekizce, İtalyanca

* İslav Dilleri: Rusça, Sırpça, Lehçe (Lehistan bölgesinde kullanılan dil).

2. Hami-Sami Dilleri Ailesi: Akatça, Arapça, İbranice

3. Bantu Dilleri Ailesi: Orta ve Güney Afrika’da yaşayan Bantuların dilleri bu gruba girer.

4. Çin Dilleri Ailesi: Çince ve Tibetçe bu ailedendir.

5. Ural- Altay Dilleri Ailesi:

a. Ural Kolu: Fince, Macarca, Estonca

b. Altay Kolu: Türkçe, Moğolca, Mançuca

2. Yapı bakımından diller hangi özelliklerine göre sınıflandırılmıştır?

Yeryüzündeki diller, ses sistemi, biçim yapısı ve söz dizimi özelliklerine göre sınıflandırılmıştır.

3. Atatürk'ün Türkçecinin sadeleşmesi için yaptığı çalışmaları söyleyiniz?

Dil inkılabı, özü itibariyle, çağdaş değerler içinde bir kültür davası olarak ele alınmalıydı. Bunun gerçekleştirilmesi içinde bilimsel temelde çok yönlü ve kapsamlı bir programa bağlanması gerekiyordu. Bu bakımdan dil inkılabının dayandığı fikir temelini:

1-Yabancı etkiler altında benliğini kaybetmiş olan dilimizin millileştirilmesi, ona kendi yapı ve işleyişine uygun bir gelişme yolunun çizilmesi,

2-Bilimsel yollar ile incelenerek aslındaki güzelliğin ve tarihi zenginliğin ortaya konması,

3-Türkçemize, kelime türetme ve terim yapma imkanları bakımından işleklik kazandırılarak, uzun vadede zengin bir kültür dili durumuna getirilmesi, şeklinde üç ana ilkede özetleyebiliriz.

4.....................

5. Türkçenin köken bakımından dünya dilleri arasındaki yeri nedir?

 Türkçe Ural Altay dil ailesinin Altay koluna bağlı sondan eklemeli bir dildir.

6. Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerleri doldurunuz.

• Türk Dil Kurumu .....

• Orta Türkçe Döneminde dilimize  Arap  ve Fars  dillerinden pek çok kural ve kelime girmiştir.

 • “Türk” kelime si ilk kez Eski Türkçe Döneminde kullanılmıştır.

7.  Aşağıdaki cümlelerin başına verilen bilgiler doğru ise D yanlış ise Y yazınız.

 ( Y ) Dünya dilleri, öğelerinin dizilişine göre sınıflandırılmıştır.

( Y ) Türkçe, Hint-Avrupa dil ailesine mensuptur.

( D ) Türkçe, yapı bakımından sondan eklemeli bir dildir.

( D ) Türkçe, Ural-Al tay dil grubunun Altay kolundandır.

(  Y ) Türkçede kelimelerin önü ne geleneklerde vardır.

( D ) Türk adı ilk defa yazılı olarak Göktürk Yazıtlarında geçmiştir.

( Y ) Türkçe, sadece Türkiye Cumhuriyeti sınırları içerisinde konuşulur.

(   D ) Türkçe, Anadolu’da yeni özellikler kazanmıştır.

8. Eski Türkçede kelime başlarında bulunan “k”ler günümüzde hangi sese dönüşmüştür?

A) t      B) z      C) b     D) g     E) m

9. “gel-” fiilinin Es ki Türkçeden günümüz Türkçesine gelişinde hangi ses olayı görülür?

A) Ünsüz düşmesi    B) Kaynaşma    C) ikizleşme    D) Ünsüz değişmesi    E) Göçüşme

10. Aşağıdaki dillerden hangisi Türkiye Türkçesiyle ilişkili değildir?

A) Azerice    B) Kırgızca     C) Kazakça     D) Rusça     E) Özbekçe

11. Türkçe, Anadolu’da hangi tarihten sonra yaygın olarak kullanılmaya başlanmıştır?

A) 1453    B)1248     C) 1071     D) 1923     E) 1402

12. Türkçe, yapı bakımından hangi dil grubundandır?

A) Tek heceli     B) Çekimli C) Önden eklemeli    D) Sondan eklemeli   E) İki heceli

13. Türkiye Türkçesi hangi ağız esas alınarak şekillendirilmiştir?

A) İstanbul     B) Konya     C) Ankara      D) Karaman     E) Erzurum

9. Sınıf Dil ve Anlatım Cevapları EKOYAY SAYFA 51

Aile çevrenizin, komşularınızın veya çarşıda pazarda karşılaştığınız insanların günlük

Konuşmalarını, onların söyleyiş biçimiyle yazıya aktarınız.

Nasılsın gomşu, naapıyon?  Saol sen nasılsın?

Yarın çarşıya gelicen mi?

Sınıf kurallarına uymadan ders dinlemeniz veya trafik kurallarına uymadan trafikte bir yerden bir yere gitmeniz mümkün olur mu?

Sınıf kurallarına uymadan ders dinlemeniz veya trafik kurallarına uymadan trafikte bir yerden bir yere gitmek pek mümkün olmaz. Olsa bile birçok sıkıntı yasarız. Tehlikelerle baş başa kalırız.

Trafik niçin İngiltere’de soldan Türkiye’de Sağdan gitmektedir? Böyle olduğu halde niçin İngiltere’den Türkiye’ye geldikleri zaman sorun yaşamamaktadırlar?

                  Trafik levhaları bütün dünyada aynıdır. Bu da kolay anlaşmayı sağlar.

9. Sınıf Dil ve Anlatım Cevapları EKOYAY SAYFA 52

Şiirde geçen tepelerde, konuşurduk, kaldım” kelimelerindeki ünlülerin kelime içindeki diğer ünlülerle uyum içinde olduğu söylenebilir mi? Niçin?

Evet. Bir uyum içinde olduğu söylenebilir. Ses özellikleri bakımından birbiri ile uyum içindedir. Seslerin ağızdan çıkışına ve boğumlanmalarına göre kümelendiklerini görürüz.

şiirde geçen kelimeleri ve bu kelimelere gelen ekleri inceleyerek Türkçe de aynı ekin (da, de, ta, te  bulunma hal ekinde olduğu gibi) birden fazla şeklinin olmasını neye bağlıyorsunuz? Düşündüklerinizi defterinize yazınız.

Gönül- üm -le ,      Otur- du- m       hüzün le- n di- m             sev- gi-  li,     gün- ler- i

Dağ- lar       ağ-  ar -ır – ken,             konuş- ur du- k                tepe -ler -  de,

Ağ-ar-an      dağ- lar-ı                        sil-in - di,                           gez- in- en - ler 

Türkçede kelimelere gelen ekler sözcüğün sonundaki sese göre şekillenir. Son hecedeki ünsüz sert ise ek de sert seslerden oluşur. Son hecedeki ünlü kalın ise ek de kalın, ince ise ek de ince sesli harflerden oluşur.

1. Etkinlik

Önce “a, ı, o, u” seslerini sonra “e, i, ö, ü” seslerini söyleyiniz. Dilinizin, hangi gruptaki sesleri söylerken önde, hangisinde geride olduğunu aşağıya yazınız.

“a, ı, o, u” sesleri önde

 “e, i, ö, ü” sesleri geride oluyor.

·          Ön ce “a, e, ı, i” seslerini sonra “o, ö, u, ü” seslerini söyleyiniz. Dudağınızın önceki ve

sonraki sesleri söylerken hangi şekli aldığını aşağıda boş bırakılan yere yazınız.

“a, e, ı, i” seslerini söylerken dudaklar yana doğrun açılıyor.

o, ö, u, ü” seslerini söylerken ise dudaklar içe doğru ve aşağı doğru büzülüyor.

  Düz

 Yuvarlak

geniş

Dar

geniş

Dar

Kalın

a

ı

o

u

İnce

e

i

ö

ü

2.etkinlik

Ünsüzlerin boğumlanma yerleri

ünsüzler

dudaklar

b, f, m, p, v

dişler

c, ç, d, j, l, n, r, s, fl, t, z

damak

g, ğ, k, y

gırtlak

h

sert

 yumuşak

sürekli

f,h,s,ş

ğ, j, l, m, n, r, v, y, z

süreksiz

ç,k,p,t

b, c, d, g

 9. Sınıf Dil ve Anlatım Cevapları EKOYAY SAYFA 53

4. etkinlik.

Tabloya göre Türkçe bir kelimenin ilk hecesinde kalın bir ünlü varsa ondan sonraki hecelerde de Kalın ünlüler;   ilk hecede ince bir ünlü varsa ondan sonraki hecelerde de ince ünlüler bulunur. Buna büyük ünlü uyumu denir.

9. Sınıf Dil ve Anlatım Cevapları EKOYAY SAYFA 54

5. ETKİNLİK:

……“ağarırken, hayalet” kelimeleri büyük ünlü uyumuna uymaz. Çünkü ilk hecede kalın ünlü “a” var. Sona gelen  eklerde   ise   “e” ince ünlü var.

….. Aşağıda tabloda verilen kelimelere “-ken, -le yin, -yor, -ki, -mtı rak, -daş” eklerinden uygun olanını ekleyiniz.

Kelimeler

Kelimenin ek almış hali

Kurala uygunluk

koşar

koşarken

uymaz

din

dindaş

uymaz

sınıfta

sınıftaki

uymaz

yeşil

yeşilimtırak

uymaz

akşam

akşamleyin

uymaz

gel-

geliyor

uymaz

6. ETKİNLİK:

kelimeler

1.Hece ünlüsü

2. Hece ünlüsü

3. Hece ünlüsü

4. Hece ünlüsü

oturdum

yuvarlak

Dar- yuvarlak

Dar- yuvarlak 

uzaklarda

yuvarlak

Düz- geniş

Düz - geniş

Düz- geniş

nerdesin

Düz

Düz - geniş

Düz - geniş

Düz- dar

gezinenler

düz

Düz-dar

Düz- geniş

Düz - geniş

İlk ünlüsü düz olan kelimelerde,     düz ünlüler

İlk ünlüsü yuvarlak olan kelimelerde,  ise ya dar- yuvarlak ya da düz- geniş ünlüler bulunur

Türkçenin bu kuralına küçük ünlü uyumu denir.

 âlemim, sahibi  bu sözcükler büyük ünlü uyumuna uymaz. Çünkü kalın ünlülerden sonra ince ünlüler kullanılmış. Bu sözcükler dilimize yabancı dillerden girmiş sözcüklerdir.

Meraksız sözcüğü büyük ünlü uyumuna uymaz. İnce ünlüden sonra kalın ünlü gelmiş.

Küçük ünlü uyumuna uymayan kelime yoktur.

9. Sınıf Dil ve Anlatım Cevapları EKOYAY SAYFA 55

7. ETKİNLİK:

gös ter- -tık, tik,-dık, -dik…………..>   göster-dik        -r yumuşak ünsüz

yapıl- -tı, -ti, -dı, -di…………………>      yapıl- dı           -l yumuşak ünsüz

kapat- -tık, tik,-dık, -dik…………….>   kapat-tık          -t sert ünsüz

bahçe -ta, -te, -da, -de………………>   bahçe-de          -e  ünlü

başla- -tı, -ti, -dı, -di……………………>  başla-dı            -a ünlü

kitap -tan, -ten, -dan, -den…………>  kitap-tan          -p sert ünsüz

8. ETKİNLİK:

“ağaca, kanadını, çorabını, uçağın” kelimelerinin çekim eki almamış durumunu aşağıya yazınız.

1.ağaç      2. kanat     3. çorap    4.uçak

“İlaç, kitap, kilit” sözcüklerine ünlü ve ünsüzle seslerle başlayan bir ek getiriniz. Kelimenin son seslerindeki değişimin hangi ekler geldiği zaman oluştuğunu yazınız.

İlaç- ı………> ilacı,      ilaçta,   ünlü ile başlayan bir ek geldiği zaman değişiyor.

Kitap-ı ……> kitabı , kitapta   ünlü ile başlayan bir ek geldiği zaman değişiyor

Kilit- i ……..> kilidi, kilitten    ünlü ile başlayan bir ek geldiği zaman değişiyor