Tanzimat Edebiyatı

aygunhoca tarafından yazıldı. Aktif . Yayınlanma Tanzimat Edebiyatı

Tanzimat Edebiyatı (1860 - 1896 )

Tanzimat ve ondan sonra gelen yeniliklerle edebi ve fikir hayatımız , Batı ile tanıştı.1860 yılında Tercüman-ı Ahval gazetesi yayımlanmaya başlanır, ki bu aynı zamanda Tanzimat edebiyatının da başlangıcıdır. Bu dönemde edebiyatımızda birçok yenilik olmuştur.Bunlar :


1)ROMAN - HIKAYE

Türk edebiyatı romanla ilk defa Yusuf Kamil Paşa'nın Fenelon'den çevirdiği Telemaque (telemak)tercümesiyle karşılaşır.Ilk yerli roman ise 1872 yılında Şemsettin Sami tarafından Taaşşuk-ı Talat ve Fıtnat'tır. Ilk hikaye ise Ahmet Mithat Efendi'nin Letaif-i Rivayet isimli eseridir.


2)TIYATRO

Yayınlanan ilk tiyatro eseri Şinasi'nin yazdığı Şair Evlenmesi'dir. Iki perdelik bir piyestir. Bu eserde görücü usulüyle evlenmeyi yerer. Şinasi eseri yazarken meddah geleneğinden yararlanmıştır.


GELENEKSEL TÜRK TIYATROSU

A)KARAGÖZ


*Bir kukla oyunudur, eğlendirme amacı taşır.

*Oyunun bel kemiğini Karagöz adlı cahil biriyle , Hacivat adlı bilgili geçinen biri arasındaki diyaloga dayanır.

*Klişeleşmiş bölümleri vardır.

*Kuklayı oynatan kişi , konuşmaları tek başına yapar.


B)ORTAOYUNU

*Şehir meydanlarında ya da kendileri için hazırlanan yerlerde Pişekar ,Kavuklu ,Zenne gibi sabit tiplerle oynanan güldürü amaçlı seyirlik oyundur.

*Oyunun bel kemiğini şive taklitleri oluşturur.

*Metinsiz ,suflörsüz bir oyundur.


C)MEDDAH

*Tek kişilik bir oyundur.yüksekçe bir yere çıkan meddah ,değişik şivelerle konuşarak anlattığı bir olayla güldürü oluşturur.


3)GAZETE

*Ilk defa gazete 1831 yılında çıkarılan Takvim-i Vekayi'dir.bu resmi bir gazetedir.

*Ceride-i Havadis yarı resmi bir gazete olup 1840 'ta Ingiliz William Churchill tarafından çıkarılmıştır.

*1860'ta Agah efendi ile Şinasi'nin birlikte çıkardıkları Tercüman-ı Ahval'dir.bu Türklerin çıkardığı ilk sivil gazetedir.

*1862 de Şinasi Tasvir-i efkar gazetesini tek başına çıkarır.Bir müddet sonra Namık Kemal tarafından yönetilmeye başlanır.

*Bu gazetelerin dışında Muhbir (1866),Hürriyet (1867),Basiret (1869),Ibret (1871) gibi gazeteler de çıkarılmıştır.


TANZIMAT EDEBIYATININ BIRINCI DÖNEMININ ÖZELLIKLERI

*Sanat toplum içindir  görüşü benimsenmiştir.ve bu doğrultuda eserler verilmiştir.

*Dilde sadeleşmeyi ,ölçüde heceyi savundular ; ama uygulamadılar.

*Fransız edebiyatından etkilendiler(veremli olma , hastalıklı oluş,duygusallık)

*Divan edebiyatını eleştirdiler.Halk edebiyatını savundular ;ama uygulamadılar.

*Şiirde estetik güzellik değil içerik ön plana çıkmıştır.

*Edebiyatı fikirlerini aktarmak için bir araç olarak görürler.

*Önceki şiirimizde bulunmayan vatan ,millet hak , hukuk ,hürriyet ve meşrutiyet gibi kavramları şiire taşımışlardır.

*Eski nazım şekilleriyle yeni kavram ve duyguları işlemişlerdir.

*Tiyatro ,roman ,hikaye ,makale ve eleştiri gibi yazı türleri bu dönemde edebiyatımıza girmiştir.

*Noktalama işaretleri ilk defa bu dönemde kullanılmıştır.

*Bu dönem sanatçıları ,edebiyatın yanında siyasetle de ilgilenmiştir.


BU DÖNEM ROMANININ ÖZELLIKLERI

*Roman tekniği bakımından zayıftır.

*Uzun tasvirlere ve beklenmedik tesadüflere yer verilir.

*Zaman zaman romanın akışı durdurularak okuyucuya bilgi verilir.

*Romanlarda ,cariyelik kurumunun kötülüğü ve yanlış batılılaşma işlenmiştir.

*Kişiler tek yanlı ele alınır,iyiler ödüllendirilir ve kötüler cezalandırılır.

*Konular günlük hayattan ve tarihten alınır.


BIRINCI DÖNEM SANATÇILARI

ŞINASI (1826_1871)

*Yeniliğin öncüsüdür.

*Tercüman-ı ahval ve Tasvir-i Efkar gazetelerini çıkarmıştır.

*Ilk makaleyi yazmıştır.(Tercüman-ı Ahval Mukaddimesi)

*Şiirlerinde konu birliğine ve bütün güzelliğine önem vermiştir.

*Kısa cümleli ,yeni görüşlere örgülü bir nesir yapısı meydana getirmiştir.

*Düşüncelerini yalın ve açık bir anlatımla söyler.

*Konuşma dilini ,yazı dili haline getirmeye çalışmıştır.

*Şiirlerinde aruz ölçüsü kullanmıştır.

*Noktalama işaretlerini ilk defa kullanmıştır.

Eserleri :La fonteine den fabları tercüme etmiştir.Tercümelerini Tercüme-i Manzume isimli eserlerine toplamıştır.

Atasözlerini derlediği Durub-u Emsal-i Osmaniye

Şiirleri :Müntebat-ı Eş'ar ,Divan-ı Şinasi

Batılı anlamda ilk tiyatro :Şair evlenmesidir.


ZIYA PAŞA (1829_1880)

*Doğu kültürüyle yetişmiş ,sonradan batıya yönelmiştir.

*Fikirleriyle yenilikçidir,şiirlerini divan şiiri üslubuyla yazmıştır.

*Edebi yönüyle eskiye bağlıdır.

*Şiir ve Inşa isimli makalesinde halk şiirinin bizim gerçek şiirimiz olduğunu ,yazı dilimizin halkın konuşma dili temel almasını savunur.

*Sade dil savunur,fakat Arapça ve Farsça kelime ve tamlamalarla yüklü bir dil kullanılmıştır.

*Harabat isimli divan şiiri antolojisinde Şiir ve Inşa makalesindeki fikirlerinin tam tersini söyler.

*Terci-i Bent ve Terkib-i Bentleriyle ünlüdür.

*Atasözü haline gelmiş veciz sözleri de vardır.

Eserleri:Eş'ar-i Ziya ,Külliyat-ı Ziya Zafername:Hiciv türünde kasideleri var,Ali paşayı yermek için yazmıştır.

Defter-i Amal :Hatıra türü yazılarını toplar.

Rüya :Nesir olarak yazılmıştır.


NAMIK KEMAL (1840_1888)

*Vatan şairi olarak tanınır.

*Vatan ,millet ,hürriyet ve adalet konularını işlemiştir.

*Mecazlardan ,manzumlardan arınmış bir şiir dili vardır.

*Bütün edebiyat türlerinde eser vermiştir.

*Tiyatro ona göre bir eğlence değil edebi bir okuldur

*Tiyatro ile ilgili görüşlerini Celalettin Harzemşah isimli yapıtının önsözünde açıklamıştır.

Eserleri:

Tiyatroları :Vatan Yahut Silistre ,Akif Bey , Zavallı Çocuk ,Gülnihal ,Kara Bela , Celalettin Harzemşah isimli divan şiiri antolojisine karşı yazılmıştır.

Tarih alanında ve Islam dini ile ilgili eserler olarak : Renan Mudafanamesi , Kanije Kalesi ve Osmanlı tarihi

Biyografileri de vardır.

Ilk edebi roman yazmıştır. Intibah eser Son Pişmanlık adıyla Magosa da yazılmıştır.Eserin diğer bir adıda Sergüzeşt-i Ali Bey'dir.

Ilk tarihi roman yazarıdır.Cezmi tarihi bir olayı anlatır.II.Selim zamanında Iranlılarla yapılan bir savaşın anlatıldığı romanda roman kahramanı Cezmi vatansever bir askerdir.Romanda onun başından geçen olaylar anlatılır.


ŞEMSETTIN SAMI (1850 - 1904)

*Ilk roman yazarıdır.Taaşşuk-ı Talat ve Fıtnat.Romanda kölelik ve cariyelik konusunu ele almıştır.

*Kamus-ı Türki isimli sözlük yazarıdır.bu sözlüklerin yanında Kamus-ı alem , Kamus-ı Fransevi isimli sözlüklerin de yazarıdır.

Victor Hugo'nun sefillerini çavirmiştir.

Robenson Cruzoe'u da tercüme edilmiştir.


AHMET MITHAT EFENDI (1844_1912)

*Asıl gayesi halkı ,yetiştirmek ve bilgilendirmektir.

*Edebiyat ,tarih,coğrafya ,ziraat ve iktisat alanında otuz altısı roman olmak üzere iki yüze yakın eser vardır.

*Bazı tiyatro denemeleri yapmışsa da pek başarılı olamamıştır.

*Dili sade ve düzgündür.

*Halka okuma zevkini aşılamıştır.

*Romanları teknik yönden kusurludur.

*Romanın akışını keserek uzun uzun açıklamalar yapar,bilgi verir.

Eserleri:Bazı romanları: Felatun Bey'le Rakım Efendi, Hasan Mellah, Hüseyin Fellah, Yeniçeriler, Paris'te Bir Türk Kızı

Hikaye türünün ilk örneği sayılan Letaif-i Rivayat isimli hikaye kitabıdır.


AHMET VEFIK PAŞA (1823_1891)

*Milliyetçilik ve Türkçülük fikirlerinin savunucusudur.

*Tiyatro alanındaki çalışmaları ile ünlüdür.

*Halkı tiyatroya alıştırmıştır.Bunun içinde Bursa da bir tiyatro yaptırmıştır.

*Tarih ve dil sahasında önemli eseri Lehçe-i Osmani

*Seçere-i Türki adlı eseri Osmanlıca'ya çevirmiştir.

*Tarih eserleri: Fezleke-i Tarih-i Osmani , Hikmet-i Tarih,

*Moliere'nın hemen hemen bütün eserlerini tercüme etmiştir.

Ayrıca Bakınız

*Islamiyet Öncesi Türk Edebiyatı
*Islami Devir Türk Edebiyatı
*Batı Etkisindeki Türk Edebiyatı
*Cumhuriyet Dön Türk Edebiyatı
*Türk Cumhuriyetleri Edebiyatı
*Türk Toplulukları Edebiyatı
*Batı Edebiyatı
*Dünya Edebiyatı